Sirnoonni dizaayinii qaama hojii keenya guyyaa guyyaa ta’aniiru, hamma guddinni fi bilchina sirna dizaayinii tokkoo milkaa’inaan oomisha ykn pirojektii tokko hojjechuu ykn cabsuu danda’a. Tokens, components fi organization gurguddoon gahaa miti — yeroo baay’ee aadaa fi curation sirna itti fufiinsa qabu, bal’inaan fudhatame kan uumudha. Yeroo fi xiyyeeffannaa keenya eessatti akka invast goonu adda baasuun rakkisaa taʼuu dandaʼa. Sirna dizaayinii gareewwan keenya deeggaru, hojii keenya guddisu, fi nu waliin guddachaa jiru akkamitti ijaarree kunuunsina?
Kutaa: Aadaa Sirna Dizaayinii Aadaan waan nama kofalchiisudha. Hundi keenya hammam barbaachisaa akka ta’e hubannoo tokko tokko qabna-yoo xiqqaate aadaa guddaa keessatti hojjechuu fi kanneen summii qaban irraa fagaachuu akka barbaannu ni beekna. Garuu aadaan ibsuun rakkisaa ta’uun isaa beekamaadha, jijjiiruunis dhugaa caalaa falfala fakkaachuu danda’a. Aadaan dhaabbata tokkoo tokko tokkoof kaka’umsa, kaaniif immoo nuffisiisaa, kaaniif iddoo guddinaa, kaaniif immoo kan nama ukkaamsu ta’uu danda’a. Nuance irratti dabaluudhaan, dhaabbati keessan aadaa akka waliigalaatti qabaachuu qofa osoo hin taane, aadaa xiqqaa hedduu qaba. Sababni isaas aadaan nama dhuunfaa kamiinuu waan hin uumamneef. Aadaan waan ta’u yeroo darbaa deemuun gareen tokko irra deddeebi’anii walitti qabamuudha. Egaa, akkuma dhaabbati tokko guddachaa deemuun, sadarkaa fi caasaa dabaluudhaan, gareewwan naannoo galma addaa, oomisha, amala, naamusaa fi kkf irratti ijaaraman hundi isaanii aadaa xiqqaa mataa isaanii guddifatu. Aadaa xiqqaa dizaayinii qabaachuun kee hin oolu. Aadaa xiqqaa abbummaa oomishaa qabaachuun kee hin oolu. Tarii naannoo namoota Kibxata hunda yeroo laaqanaatti bilbila Zoom bilbilanii hodhuu fi waliin haasa'an sanatti uumamu illee qabaachuu hin oollu. Dhaabbilee guddina gaarii qaban irra caalaan isaanii aadaa xiqqaa dhibbaan lakkaa’aman fi isaa ol jiru. Walxaxaa, nuanced, fi barbaachisaa guddaa dha. Namni dhuunfaa tokko akkaataa itti bulfamuun yeroo rakkatu aadaan tokko yaada dhugaa hogganaa isaaf akka kennan kan isa dandeessisu yoo ta’u, kan biraan immoo hojii haaraa akka barbaadan kan isa taasisudha. Dhaabbanni tokko Jimaata laaqana bilisaa yeroo kennu aadaan tokko faayidaa kanaaf miira galateeffannaa uuma; kan biraan immoo laaqana bilisaa kun gonkumaa hojii gadhiisuu akka hin dandeenye eeguudhaan akka dhufu sitti dhaga’ama. Aadaan tokko walqunnamtii kabajaa caalaa bu’aa maallaqaa dursa kenna. Aadaan tokko gareewwan gidduutti dorgommii kan jajjabeessu yoo ta’u, kan biraan immoo namoota wajjin hojjetan waliin tumsa taasisuu cimsa. Aadaa Maaliif? Jalqaba bara 2021tti dhaabbati koo oomisha xiqqaa yaada oomisha haaraa hojiirra ooluu danda’u cinatti karoorsuu, dizaayinii fi sirna dizaayinii ijaaruuf dhaabbata guddaa akka gargaaru gaafatame. Kun gosa hojii nuti dhuguma jaallannu waan ta'eef gareen kun utaaluuf gammachuu guddaa qaba ture. Akka barreessaa kitaaba waa’ee sirna dizaayinii ibsutti, kaadhimummaan kun hammam akka ajaa’ibaatti akka deeme isinitti himuu malee homaa hin barbaadu. Inumaayyuu qabsoo guddaa ture. Kun waraqaa irratti anaa fi garee kootiif gosa hojii mudaa hin qabne ta’us, dhuma waggaa sanaatti maamila keenya irraa fagaachuuf murtoo cimaa gochuu qabna turre. Hojii sana hojjechuu waan hin dandeenyeef miti. Sababa qormaata teeknikaa ykn yaaddoo baajataa kamiinuu miti. Sababni nuti dhiheessineef “aadaa wal hin simne.” Waggoota digdama jechuun ni danda’ama daldala mataa kootii geggeesse keessatti kun na mudatee hin beeku. Hundaafuu, maamiltoonni keenya waan hunda waan adda baasaniif gara keenya hin dhufan — gargaarsa akka isaan barbaachisu waan beekaniif dhufu. Bara rakkisaa keessa isaan qajeelchuu yoo dadhabne maaliif jiraannellee!? Akka gaariitti na hin taa’in jechuun hin barbaachisu. Kanaafuu, sodaa faayidaa hin qabne muraasa kan nuti qofti kutuu hin dandeenye erga hordofee booda, waggaa itti aanu boolla kanniisaa qorannoo aadaa jaarmiyaa irratti gaggeeffame tokko gadi cuuphamee dabarseera. Kutaan itti aanu kun bara sanatti waanan baradhee fi ergasii akkamitti akkan sana itti fayyadamaa ture gabaabsee kan ibsudha. Jalqabuuf aadaan maal akka ta’e hubannoo waloo haa barbaannu. Aadaan Maali? Waggoota kurnan darban keessa waa’ee aadaa bakka hojii baay’een dubbatamaa ture. Maaliif barbaachisaa akka ta’ee fi karaalee nuti geggeessinu irratti dhiibbaa akkamii akka geessisu hubachuu irraa eegalee, mala jijjiiruuf gargaaru dhiyeessuutti. Qorannoo fi barreeffamoota Edgar Schein, ogeessa ti’oorii daldalaa fi saayikoloojii irraa gatii guddaa argadheera. Schein aadaan maal akka ta’e ibsuuf moodeela salphaa dhiyeessa, sadarkaa sadiitti qooduun:
Artiifaaktii (Artifacts) jedhaman Artifaaktoonni sadarkaa olaanaa moodeela Schein’s ti. Kun wantoota namoonni yeroo “aadaa” jettu yaadanidha — faayidaa mul’atu dhaabbati tokko dhiyeessu. Yeroo tokko bakka garee sanaaf doonaatii fiduuf baasii itti baasnu hojjedheera. Hojiin biraa ani minjaala kubbaa miilaa qopheesse. Dhaabbanni tokko torbanitti laaqana waliin akka bilcheessinu nu jajjabeessa ture. Wantoota gosa kanaa, waliin...company swag, chaanaalii Slack keessatti waa’ee hiriyoota keetii itti dhaadattu, fi duubatti deebi’uun dhaabbatichaa hundi isaanii “artifacts” aadaa dhaabbata keetii ti. Duudhaalee Fi Amantii Espoused Layer down itti aanu “espoused values and beliefs” jedhama. Kana namoonni aadaa keessa jiran ni amanu jedhu. Innis tarree gatiiwwanii, ibsa ergamaa, mul’ata. Qabiyyee marsariitii irratti argamu fi dallaa irratti pilaastara ta’eedha. Innis wantoota yeroo hojii sana fudhattu argachuuf eegdudha sababiin isaas adeemsa gaaffii fi deebii guutuu keessatti namoonni gaaffii kee hunda akkamitti akka deebisan waan ta’eef. Tilmaama Bu’uuraa Bu’uuraa Laayibariin gadi fagoon “tilmaama bu’uuraa bu’uuraa” jedhama. Namoonni dhaabbaticha keessa jiran qabatamaan kan amanan kana. Akkaataa hoggansaafi hojjettoonni itti amala qabanidha, keessattuu murtoo ulfaataa ta’e fuulduratti. Laayibariin kun hundee aadaa keessaniiti. Akkasumas waanuma fedhe yoo agarsiiftu (artifacts), waan fedhe yoo jette (espoused beliefs), wantootni ati amantu (underlying assumptions) dhuma irratti ni bahu. Jalqaba Irraa Jalqaba Akka hojjetaatti wantoota kana gubbaa irraa gara gadiitti ni mudata. Guyyaa jalqabaa kee, waan naannoo kee ta’aa jiru ilaalta — meeshaalee aadaa sanaa argita. Dhuma irrattis namoota muraasa waliin wal barta. Akkuma isaan waliin haasa’aa baay’achaa dhufeen, akkaataa isaan waa’ee aadaa sanaa — amantaa isaanii kan deggeran — akka dubbatan dhaga’uu jalqabda. Yeroo tokko namoonni aadaa kee keessa jiran haalawwan ciccimoo tokko tokko ni mudatu. Kunis bakka laastikaan karaa waliin wal argu fi yeroo tilmaamni bu’uuraa namoota dhuunfaa sanaa maal akka ta’e barattudha. Dhaabbileen fayyaa hin qabne adeemsa tilmaama bu’uuraa sana mul’isuu fi gatii itti kennan hin qaban. Dhaabbileen fayyaa qaban aadaan tilmaama bu’uuraa bu’uuraa nama dhuunfaa dhaabbaticha keessa jiru hunda irraa akka jalqabu ni beeku. Dhaabbileen fayyaa hin qabne faayidaa fi ibsa ergamaatiin aadaa uumuuf yaalu. Dhaabbileen fayyaa qaban marsaa lamaan gubbaa uumamaan laayibara jalaa irraa akka bahan ni hayyamu. Tilmaamni bu’uuraa bu’uuraa amantaa fi artiifaaktii deggerame waliin yeroo hin hiriirre, walitti dhufeenyi addaan citu cimaadha. Yeroo baay’ee rakkinicha ibsuun rakkisaadha, garuu namoonni ni dhaga’ama. Kun dhaabbata gatii ijoo “maatii dursa” jedhu qabuu fi dhiibbaa maatii kee isa dhugaa irratti qabu osoo hin beekin yeroo hunda akka imaltu si gaafatudha. Amantiin maatii dursa kennuudhaaf deggerame murtii kennamu keessatti dammaqinaan hin deeggaramu. Cimina Fi Dadhabina Hundi keenya wantoota kana ofumaan beekna, sun immoo afaan waa’ee aadaa dhaabbata tokkoo yeroo dubbannu itti fayyadamnu keessatti calaqqisa. Aadaa ibsuuf jechoota “cimaa” fi “dadhabaa” jedhanitti fayyadamuu barbaanna. “Dhaabbanni sun aadaa cimaa qaba” jechuu dandeessa. Himni kun laayibaroonni walsimsiisuu isaanii kan agarsiisu yoo ta’u, aadaan mataan isaa akka mala murtii qajeelchuutti tajaajila jechuudha. Hundi keenya gatii waliinii yoo qabaanne, murtoo gatiiwwan sanaan walsimu murteessuuf dandeettii walii keenyaa amanachuu dandeenya. Faallaa kanaatiin, jaarmiyaan aadaa laafaa qabu tokko walsimsiisaa wantoota dubbataniifi murtoo isaan dabarsan gidduu jiru dhabaa jira. Aadaan kun yeroo baayyee imaammataa fi hojimaata itti fufiinsaan dabaluudhaan amala namoota dhuunfaa poolisii gochuuf. Haala kana keessatti aadaan qajeelfama orgaanikii aadaan cimaan kennu waan hin dhiheessineef dadhabaadha — walsimsiisuun dhabuu jechuun wantootni nuti hojjechuuf filannu wantoota dubbannu irraa adda jechuudha. Imaammataa fi hojimaatni hamaadha jechuu miti. Dhaabbileen guddachaa yeroo deeman waan namoota irraa eegamu galmeessuun barbaachisaadha. Aadaa cimaa ta’e proactive ta’uun isaa sanadoonni kun yeroo baay’ee waan orgaanikiin mul’ate sirnaan kan hojjetan yoo ta’u, aadaan dadhabaa ta’e garuu haalawwan gadhee irratti deebii kan kennu yoo ta’u, wanti hamaan akka deebi’ee hin mudanne abdii qaba. Hubachiisa Gulaalaa Wanti hanga ammaatti dubbiste ni jaallattaa? Kun kitaaba Ben’s dhufu, Maturing Design Systems, kan inni anatoomii sirna dizaayinii qoratu, akkaataa aadaan bu’aa itti bocu ibsu, fi qormaata sadarkaa tokkoon tokkoon irratti mul’atuuf qajeelfama qabatamaa qooddatu — v1 ijaaruu fi guddifachaa fayya qabeessa guddisuu irraa kaasee hanga “waggoota dargaggummaa” keessa naanna’uu fi dhumarratti sirna tasgabbaa’aa, dhiibbaa qabu gaggeessuutti kan fudhatame qofaadha. Gabatee Qabiyyee
Haala (Context)Seensa haala sirnoota dizaayinii, dhaabbata kee keessatti eessa akka jiraatan, maaltu akka isaan sooru, fi tokko ijaaruu akka qabdu hubachuu. Aadaa Sirna DizaayiniiAadaan maal akka ta’e, gareewwan sirna dizaayinii maaliif hubachuun barbaachisaa akka ta’e, fiakkamitti dandeettii gatii dhugaa geessuuf siif bana. Anaatoomii Sirna DizaayiniiMadaallii sirna dizaayinii dhibbaan lakkaa’aman waggoota dheeraa keessatti irratti hundaa’uun laayiyerootaa fi kutaalee sirna dizaayinii uumuu. BilchinaIlaalcha waliigalaa moodeela bilchina sirna dizaayinii sadarkaa bilchinaa afran, seenaa ka’umsaa, haala fayya qabeessa ta’een bilchinaaf bu’uura, fi tasgabbii sirna dizaayinii uumuuf bu’uura dabalatee. Sadarkaa 1ffaa, Ijaarsa Version TokkoA sadarkaa 1ffaa bilchina sirna dizaayinii fi moodeelota sammuu muraasa keessa jiraachuun maal jechuu akka ta’e keessa cuuphamee sadarkaa jalqabaa kana irratti wantoota sirrii ta’an irratti akka xiyyeeffattan isin taasisa. Sadarkaa 2ffaa, Guddifachaa GuddisuuSadarkaa 2ffaa moodeela bilchina sirna dizaayinii hiikuu fi guddifachaa gadi fageenyaan cuuphamuu: ilaalcha guddifachaa, qaxxaamuraa guddifachaa, fi akkaataa guddifachaa itti fufiinsa qabu uumuu dandeessan bal’isuu. Sadarkaa 3ffaa, Waggoota Dargaggummaa JiraachuuYaaddoowwan barbaachisoo sadarkaa 3ffaa moodeela bilchina sirna dizaayinii fi qormaata caalaatti nuanced sadarkaa bilchina kana waliin dhufan akkamitti akka furan hubachuu. Sadarkaa 4ffaa, Sagantaa Fayyaa GuddisuuMoodeela bilchina sirna dizaayinii sadarkaa 4ffaa keessa jiraachuun maal jechuu akka ta’e qorachuu, yeroo ati ija dhaabbata kee isa hafe duratti geggeessaa dhiibbaa guddaa qabu taate.
Waa'ee Barreessaa
Ben Callahan barreessaa, qorataa sirna dizaayinii, leenjisaa fi dubbataa dha. Hawaasa sirna dizaayinii Redwoods fi waltajjii torban torbaniin barumsa walta'iinsaa The Question jedhamu hundeesse. Akka michuu hundeessaa Sparkboxitti dhaabbileen aadaa nama giddu galeessa godhate sirna dizaayinii isaanii keessatti akka maxxansan gargaara. Hojiin isaa namootaa fi sirnoota riqicha kan taasisu yoo ta’u, guddina itti fufiinsa qabu, walsimsiisaa garee, fi dhiibbaa hiika qabu teeknooloojii keessatti cimsa. Walqunnamtiin hundi carraa barachuu akka ta'e amana.
Dhugaa Ba’umsa Irra Deebi’anii "Kitaabni kun sirna dizaayinii iskeelii irratti bilcheessuuf pilaanii ifaafi hubannoo qabudha. Gareewwan akka gaariitti deeggaramaniif, tooftaa fi ifa fakkeenya dhugaa irratti hundaa'e dhiyeessa. Garee xixiqqoo akka kootiif, akka Urjii Kaabaa hojii sanaaf leellisuu fi furmaata bilchina garee keetii wajjin walsimu argachuuf si gargaarutti tajaajila. Nama sirna dizaayinii ijaaru kamiifuu baay'een gorsa."— Lenora Porter, Product Designer
“Ben adeemsa, tumsaa fi eenyummaa gidduutti walitti dhufeenya karaa hubannoo fi mul’ataa ta’ee itti dhaga’amuun kaasa. Kitaabonni sirna dizaayinii hedduun tooftaa fi teeknikaa keessatti mijataa ta’anii jiraatu, garuu inni kun akkamitti fi maaliif jedhu bira darbee gara maaliif jedhutti ce’a — dubbistoonni akka abbootii qabeenyaa oomishaa, dizaayinara ykn injinarootaatti qofa osoo hin taane, akka bulchitoota hubannoo waliinii dhaabbilee walxaxaa keessatti gahee isaanii irratti akka yaadan afeeru. Kitaabni kun rigid hin ajaju furmaata kana mannaa, of gaafachuu fi walsimsiisuun kan jajjabeessu siʼa taʼu, dubbistoonni sirnoota tuqanitti akkamitti itti yaadanii, gara laafinaafi dandamachuu akka dandaʼan akka ilaalan gaafateera.”— Tarunya Varma, Hogganaa Dizaayinii Omishaa, Tide
“Ben Callahan’s “Maturing Design Systems” qabsoo baay’een keenya nutti dhaga’amu garuu guutummaatti ibsuu hin dandeenyeef afaan kaa’a. Dhiibbaa dhokataa aadaa, setup, fi hoggansa hiika, ifa, meeshaalee, fi bu’uuraalee koorsii-sirreessuuf fi hojii sirna kee fuulduratti tarkaanfachiisuuf siif kenna, yoo ati jalqabbii guddachaa jiru ykn dhaabbata guddinaa keessa deemtu ta’us.”— Ness Grixti, Design Hogganaa, Ogeessa fi Barreessaa “Qajeelfama Qabatamaa Qaamolee Sirna Dizaayinii”
Hin Dabarsin! Been waggootaaf gaaffii fi deebii, leenjii fi gorsa kennuudhaan akkaataa sirnoonni dizaayinii itti bilchaatan moodeela argateera. Sirnoonni akkamitti akka bilchaatan hubachuun sagantaa itti fufiinsa qabu naannoo sirna dizaayinii keetii akka uumtu si dandeessisa — kan gama namaa fi bulchiinsa jijjiirama hojii kanaa, kan teeknikaa fi kalaqaa qofa osoo hin taane beekamtii kennu. Kitaabni kun nama sirna dizaayinii hojjetu kamiifuu qabeenya gatii guddaa qabu ta'a! Dubbii Babal'isaa Barruu oduu keenya Smashing irratti galmaa'aa, yoom Maturing Design Systems dursanii ajajuuf akka dhiyaatu namoota jalqaba beekan keessaa tokko ta'aa. Kitaaba kana isiniif qooduuf obsuu hin dandeenyu!
