دە ساڵ لەمەوبەر دیزاینی قایلکەر سنوورێکی تاڕادەیەک نوێ بوو لە بواری UX. لە وتارێکی ساڵی ٢٠١٥ی سماشینگدا، من لەنێو ئەو کەسانەدا بووم کە ڕێگەیەکیان بۆ پزیشکان نیشان دا کە لە سەرنجدان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر باشترکردنی بەکارهێنان و لابردنی خۆلێدان هەنگاو بنێن بۆ ئەوەی بەکارهێنەرانیش ڕێنمایی بکەن بەرەو دەرئەنجامێکی خوازراو. پێشمەرجەکە سادە بوو: بە بەکارهێنانی دەروونناسی، دەمانتوانی کاریگەری لەسەر ڕەفتاری بەکارهێنەران هەبێت و دەرەنجامەکانی وەکو ناو تۆمارکردنی بەرزتر، خێراتر و دەوڵەمەندتر لە ناوەوە، و ڕاگرتن و بەشداریکردنی بەهێزتر ببەین. دوای دە ساڵ، ئەو بەڵێنە ڕاست بوو - بەڵام بە هەمان شێوەی زۆرێک لە ئێمە چاوەڕێمان دەکرد. زۆربەی تیمەکانی بەرهەم هێشتا ڕووبەڕووی کێشەی ئاشنا دەبنەوە: ڕێژەی بەرزی وەرگەڕان، چالاککردنی لاواز، و وازهێنانی بەکارهێنەران پێش ئەوەی بەهای سەرەکی ئەزموون بکەن. باشترکردنی بەکارهێنان یارمەتیدەرە، بەڵام هەمیشە چارەسەری ئەو بۆشاییە ڕەفتارییە ناکەن کە لە ژێر ئەم نەخشانەدا دادەنیشێت. دیزاینی قایلکەر نەما — پێگەیشت. ئەمڕۆ، وەشانی بەسوودتری ئەم کارە زۆرجار پێی دەوترێت دیزاینی ڕەفتار: ڕێگەیەک بۆ ڕێکخستنی ئەزموونەکانی بەرهەم لەگەڵ بزوێنەری ڕاستەقینەی ڕەفتاری مرۆڤ، لەگەڵ بیرکردنەوەی ئەخلاقی. ئەگەر بە باشی ئەنجام بدرێت، دەتوانێت گۆڕانکاری، تەواوکردنی ئۆنبۆردکردن، بەشداریکردن و بەکارهێنانی درێژخایەن باشتر بکات بەبێ ئەوەی بخلیسکێتە ناو دەستکاریکردنەوە. لێرەدا ئەو شتانە دەخەینەڕوو کە من ڕووماڵی دەکەم:
ئەوەی لە دەیەی ڕابردووی دیزاینی قایلکەرەوە خۆی ڕاگرتووە؛ ئەوەی کە نەیگرتەوە، بە تایبەت سنووری یاریکردن بە نەخش-یەکەم؛ ئەوەی لە چۆنیەتی مۆدێلکردنی ڕەفتاردا گۆڕا، لە تریگەرەکانەوە بۆ کۆنتێکست و سیستەمەکان؛ چۆنیەتی بەکارهێنانی چوارچێوەی ڕەفتاری مۆدێرن بۆ باشترکردنی هەردوو دۆزینەوە و بیرۆکە؛ ڕێگایەکی پراکتیکی بۆ بەڕێوەبردنی ئەم کارە وەک تیمێک، بە بەکارهێنانی زنجیرەیەکی وۆرکشۆپی پێنج ڕاهێنان، دەتوانیت لەگەڵ بەرهەمەکەتدا بگونجێنیت.
ئامانج لێی زیادکردنی تاکتیکی زیاتر نییە بۆ ئامرازەکانت. ئەوە بۆ ئەوەیە یارمەتیت بدات لە بنیاتنانی ڕێبازێکی دووبارەبووەوە و هاوبەش بۆ دەستنیشانکردنی بەربەستە ڕەفتارییەکان و دیزاینکردنی چارەسەرەکان کە پشتگیری لە هەردوو ئامانجی بەکارهێنەران و دەرئەنجامەکانی بازرگانی دەکەن. ئایا ڕازیکردن هەمان شتە لەگەڵ فێڵکردن؟ دیزاینی ڕەفتار بریتی نییە لە شەق لێدانی نەخشە فریودەرەکان یان "هاکی گەشەکردن"ی ڕووکەش لەسەر UI ـەکەت. ئەوە تێگەیشتنە لەوەی کە بەڕاستی چی بەکارهێنەرانت چالاک دەکات یان ڕێگری دەکات لە ڕێگەی گەیشتن بە ئامانجەکەیان و دواتر دیزاینکردنی ئەزموونەکان کە ڕێنمایییان دەکات بۆ سەرکەوتن.
دیزاینی ڕەفتار زیاتر بریتییە لە پڕکردنەوەی بۆشایی نێوان ئەوەی بەکارهێنەران دەیانەوێت (گەیشتن بە ئامانجەکانیان، هەستکردن بە بەها) و ئەوەی کە بزنسەکان پێویستیانە (چالاککردن، ڕاگرتن، داهات)، دروستکردنی دەرئەنجامی بردنەوە-بردنەوە لەو شوێنانەی کە UX باش و ئەنجامە باشەکانی بازرگانی یەکدەگرن. بەڵام وەک هەموو ئامرازە بەهێزەکان دەتوانرێت هەم بۆ باش و هەم بۆ خراپ بەکاربهێنرێن. جیاوازییەکە لە مەبەستی دیزاینەرەکەدایە. هەندێک لە دیزاینەران قسە لەسەر ئەوە دەکەن کە دیزاینی ڕەفتاری یان قایلکەر بەرەوپێش نەدەین، هەندێکی تریش دەڵێن کە پێویستە لە ئامرازەکان تێبگەین بۆ ئەوەی فێربین چۆن بە باشی بەکاریان بهێنین و چۆن دەتوانین بە ئاسانی و زۆرجاریش بێ عەقڵ، بکەوینە تەڵەی پەرەپێدانی عەدەسەیەکی نائەخلاقی. ئەگەر ئێمە ڕۆشنبیر نەبین، ئەوا چۆن دەتوانین حوکم بدەین کە چی نوێنەرایەتی پراکتیزەکردنی باش و خراپ دەکات؟ ئەگەر تێنەگەین کە دەروونناسی چۆن کاردەکات، ئەوا ئەو هۆشیارییەمان نییە کە پێویستە بۆ دەستنیشانکردنی لایەنگرییەکانمان. ئەگەر لەم ئامرازانە تێنەگەین، ناتوانین بزانین کەی خراپ بەکاردەهێنرێن. جیاوازی نێوان ڕازیکردن و فێڵکردن نیەت، لەگەڵ لێپرسینەوە. دوای دە ساڵ چی فێربووین؟ لە سەرەتای ساڵانی ٢٠١٠دا زۆرێک لە تیمەکان دیزاینی قایلکەریان وەک ئەوەی نزیکەی هاوواتای یاریکردن مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرد. ئەگەر خاڵ و نیشانە و لیدەربۆردت زیاد کرد، ئەوا دەروونناسیت دەکرد. وە ئەگەر دادپەروەرانە قسە بکەین، ئەو میکانیکە ڕووکارانە لە هەندێک حاڵەتدا کاریان کردووە، لانیکەم لە کورتخایەندا. دەتوانن خەڵک لە ڕێگەی ڕەوتی ئۆنبۆردکردنەوە پاڵ بنێن یان هاندەری چەند چوونەژوورەوەیەکی زیادە بن. بەڵام بەدرێژایی دە ساڵ سنوورەکانیان ڕوون بووەوە. کاتێک تازەگەرییەکە کۆتایی هات، زۆرێک لەم سیستێمانە هەستیان بە قووڵی دەکرد. بەکارهێنەران فێربوون ئەو هێڵانە پشتگوێ بخەن کە پەیوەندییان بە هیچ شتێکی مانادارەوە نییە یان وازیان لە یاریکردن هێنا کاتێک تێگەیشتن چینە یارییەکە یارمەتیان نادات بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی ڕاستەقینە.
لێرەدایە کە تیۆری چارەنووسی خۆنووسین بە هێمنی شێوەی گۆڕیوە کە تیمەکان چەندە بیر لە پاڵنەر دەکەنەوە. جیاوازی دەکات لە نێوان پاڵنەرە دەرەکییەکان، وەک پاداشت، خاڵ و پێگە، و شۆفێرە ناوەکییەکانی وەک سەربەخۆیی، لێهاتوویی و پەیوەندی. بە سادەیی ئەگەر "یاریکردن"ەکەت شەڕ لەگەڵ ئەو شتانە بکات کە خەڵک لە ڕاستیدا گرنگی پێدەدەن، لە کۆتاییدا شکست دەهێنێت. ئەو دەستێوەردانانەی کە ماونەتەوە ئەوانەن کە پشتگیری لە پێداویستییە ناوەکییەکان دەکەن. هێڵێکی فێربوونی زمان کە وا دەکات هەست بە توانای زیاتر بکەیت و پێشکەوتن نیشان بدات دەتوانێت کار بکات چونکە وا دەکات چالاکییە ناوەکییەکە هەست بە مانادارتر و بەڕێوەبردنی زیاتر بکات. لە بەرامبەردا نیشانەیەک کە تەنها بۆ جوڵاندنی ژمارەیەکی داشبۆرد بوونی هەیە، بە خێرایی دەبێتە...دەنگەدەنگ. وانەی یەکەم: لە چاککردنی خێرا بۆ ستراتیژی ڕەفتار یەکێک لە وانە سەرەکییەکانی دەیەی ڕابردوو ئەوەیە کە دیزاینی ڕەفتار زۆرترین بەها دروست دەکات کاتێک لە چاکسازییە گۆشەگیرەکان تێدەپەڕێت و دەبێتە ستراتیژییەکی بە ئەنقەست. زۆرێک لە تیمەکانی بەرهەم بە ئامانجێکی تەسک دەست پێدەکەن: باشترکردنی ڕێژەی ناو تۆمارکردن، کەمکردنەوەی وازهێنان، یان بەرزکردنەوەی مانەوەی پێشوەختە. کاتێک کە ستانداردی UX optimizations plateau، ڕوو لە دەروونناسی دەکەن بۆ بەرزکردنەوەی خێرا، زۆرجار بە سەرکەوتن. گەورەترین دەرفەت یەک بەرزکردنەوەی زیاتر نییە لەسەر پێوەرێکی سەرسەخت، بەڵکو هەبوونی ڕێگەیەکی سیستماتیکییە بۆ تێگەیشتن و داڕشتنی ڕەفتار لە سەرانسەری بەرهەمەکەدا. دیزاینی ڕەفتار پەیوەندی بە هاکەوە نییە. پەیوەندی بە یارمەتیدانی خەڵکەوە هەیە بۆ سەرکەوتن.
سیگناڵە باوەکان ئاسانن بۆ ناسینەوە: خەڵک ناویان تۆمار دەکەن بەڵام هەرگیز ئۆنبۆردکردن تەواو ناکەن؛ جارێک کلیک دەکەن و هەرگیز ناگەڕێنەوە؛ تایبەتمەندییە سەرەکییەکان بەبێ بەکارهێنان دادەنیشن. ستراتیژی ڕەفتار تەنها ئەوە ناپرسێت “چی دەتوانین لەسەر ئەم شاشەیە بگۆڕین؟” پرسیار دەکات کە لەو ساتانەدا لە مێشک و چوارچێوەی بەکارهێنەردا چی ڕوودەدات. ئەوە ڕەنگە ببێتە هۆی ئەوەی کە ئەزموونێکی ئۆنبۆردکردن دیزاین بکەیت کە کنجکاوی و کاریگەری گۆڵ-گرادێنت بەکاربهێنێت بۆ ڕێنماییکردنی خەڵک بۆ سەرکەوتنێکی یەکەمی ڕوون، لەبری ئەوەی هیوای ئەوە بێت کە دۆکیۆمێنتێکی یارمەتی بخوێننەوە. یان لەوانەیە ببێتە هۆی دیزاینکردن بۆ گەڕان و پابەندبوون بە تێپەڕبوونی کات: بەڵگەی کۆمەڵایەتی لەو شوێنانەی کە لە ڕاستیدا گرنگە، تەحەدای گونجاو کە کشاوە بەڵام سەرکوت ناکات، ئاشکراکردنی پێشکەوتوو کە تایبەتمەندییە پێشکەوتووەکان دەردەکەون کاتێک خەڵک ئامادەن، و هاندەری دروست لە دەرفەتترین ساتدا لەبری قسەی هەڕەمەکی. بەرهەمە گەورەکان تەنها ئاسان نین بۆ بەکارهێنان. پابەندبوونیان ئاسانترە.
دەروونناسی بەرهەم لە گریمانە پەرشوبڵاوەکانەوە گۆڕاوە بۆ کتێبخانەیەکی گەشەسەندوو لە نەخشە دووبارەبووەکان. ئەو نەخشانە تەنها کاتێک دەدرەوشێنەوە کە لەناو مۆدێلێکی ڕەفتاری یەکگرتوودا دابنیشن: بەکارهێنەران هەوڵی بەدەستهێنانی چی دەدەن، چی ڕێگرییان لێدەکات و تیمەکە لە هەر قۆناغێکدا کام لیڤەر دەکێشێت. پاڵنەرە سادەکان کە لە ئیلهامەکانی تالەر و سەنشتاینەوە وەرگیراون، یارمەتیدەر بوون لە بەناوبانگکردنی بیرکردنەوەی ڕەفتاری لە دیزایندا. بەڵام ئێمە هەروەها فێربووین کە پاڵنەرەکان بە تەنیا بە دەگمەن تەحەددیاتی قووڵتری ڕەفتار چارەسەر دەکەن. ستراتیژی ڕەفتاری لەوەش زیاتر دەڕوات: تاکتیکەکان تێکەڵ دەکات، لە پاڵنەرە ڕاستەقینەکاندا زەمینەسازییان دەکات و تاقیکردنەوەکان بە تیۆرێکی ڕوونی گۆڕانکارییەوە دەبەستێتەوە. ئامانجەکە بردنەوەیەکی یەکجارەکی نییە لە داشبۆردەکەی ئەمڕۆدا، بەڵکو شێوازێکی کارکردنە کە بە تێپەڕبوونی کات ئاڵۆزتر دەبێت. وانەی دووەم: میکانیکی یاری تەنها بەس نییە میکانیکی یاری بە تەنیا ئیتر ستراتیژییەکی ڕەفتاری باوەڕپێکراو نییە. دە ساڵ لەمەوبەر، زیادکردنی خاڵ و نیشانە و لیدەربۆردەکان نزیک بوو لە کورتکراوەی “ئێمە دەروونناسی دەکەین”. ئەمڕۆ زۆربەی تیمەکان بە ڕێگای سەخت فێربوون کە ئەمە ڕازاندنەوەیە مەگەر خزمەت بە پێویستییەکی ڕاستەقینە نەکات. ڕێبازێکی ڕەفتاری بە پرسیارێکی بێدەنگ دەست پێدەکات: چینە یارییەکە لە خزمەت چیدایە و بۆ کێیە؟ ئایا یارمەتی خەڵک دەدات پێشکەوتن بکەن کە بۆ ئەوان گرنگە، یان تەنها داشبۆردێک بە دڵخۆشی دەهێڵێتەوە؟ ئەگەر پاڵنەرە ناوەکییەکان پشتگوێ بخات، ئەوا لە سەقفی سلایددا زیرەک دەردەکەوێت و لە بەرهەمهێناندا شکاوە. بە کردەوە ئەوە مانای ئەوەیە کە ئیتر خاڵ و هێڵەکان وەک بەرزکردنەوەی ئۆتۆماتیکی مامەڵەیان لەگەڵ ناکرێت. تیمەکان دەپرسن ئایا میکانیکێک یارمەتی بەکارهێنەران دەدات هەست بە لێهاتوویی زیاتر بکەن، زیاتر کۆنتڕۆڵی بکەن، یان زیاتر پەیوەندییان بە کەسانی دیکەوە هەیە. هێڵ تەنها لەو کاتەدا مانای هەیە کە پێشکەوتنی ڕاستەقینە لە کارامەیییەکدا ڕەنگ بداتەوە کە بەکارهێنەر گرنگی پێدەدات. لیدەربۆرد تەنها بەها زیاد دەکات ئەگەر خەڵک لە ڕاستیدا بیانەوێت خۆیان بەراورد بکەن و ئەگەر ڕیزبەندییەکە یارمەتیان بدات بڕیار بدەن چی بکەن لە داهاتوودا. ئەگەر لەو تاقیکردنەوانە دەرنەچێت، ئەوە شلۆق و شلۆق و شلۆق و شلۆق و شڵەژانە نەک بزوێنەرێکی پاڵنەر. ستریک و نیشانە تەنها کاتێک کاردەکەن کە پشتگیری لە شتێک بکەن کە بەکارهێنەران بەڕاستی بەهای دەدەن.
ئێستا کاریگەرترین بەرهەمەکان لە لایەنی ناوەکییەوە دەست پێدەکەن. ئەوان ڕوونن لەوەی کە بەرهەمەکە یارمەتی بەکارهێنەران دەدات چی بن یان بەدەستی بهێنن، و تەنها ئەو کاتە پرسیار دەکەن کە ئایا میکانیکی یارییەکە دەتوانێت ئەو گەشتە گەورە بکات. کاتێک توخمەکانی یارییەکە زیاد دەکرێن، لە لوپی ناوەکیدا دەژین نەک لەسەرەوەی. ئەوان شارەزایی نیشان دەدەن، بەربەستی مانادار دیاری دەکەن و ئامانجە خۆبزوێنەرەکان بەهێز دەکەن. ئەوە جیاوازی نێوان مامەڵەکردن لەگەڵ یاریکردن وەک کارێکی بۆیاخ و بەکارهێنانی بۆ پشتگیریکردنی بەکارهێنەران لەسەر ڕێگایەک کە پێشتر گرنگی پێدەدەن. وانەی سێیەم: لە هۆکار و کاریگەرییەوە بۆ بیرکردنەوەی سیستەمی گشتگیر دیزاینی سەرەتایی قایلکەر زۆرجار لۆژیکێکی سادەی گریمانە دەکرد: هەنگاوە شکاوەکە بدۆزەرەوە، لیڤەری دروست زیاد بکە و بەکارهێنەران بەرەو پێشەوە دەڕۆن. خۆشە لەسەر سلایدێک، بە دەگمەن لە واقیعدا ڕاستە. خەڵک بە یەک هۆکار مامەڵە ناکەن. ئەوان کۆنتێکست، مێژوو، ئامانجی کێبڕکێکار، مەزاج، فشاری کات، پرسی متمانە و پێناسەی جیاوازیان هەیە بۆ سەرکەوتن. دوو بەکارهێنەر دەتوانن بە هۆکاری تەواو جیاواز هەمان هەنگاو بنێن. هەمان بەکارهێنەر دەتوانێت لە ڕۆژێکی جیاوازدا ڕەفتارێکی جیاواز بکات.
هەر بۆیە بیرکردنەوەی سیستەمەکان گرنگە. ڕەفتار لە قاڵب دەدرێتبەهۆی هەلۆک و دواکەوتنی فیدباک، نەک تەنها یەک تریگەر. ئەو دەرئەنجامانەی کە ئێمە گرنگییان پێدەدەین، متمانەیان پێدەکەین، لێهاتوویی و خوو، بە تێپەڕبوونی کات بنیات دەنرێن. گۆڕانکارییەک کە گۆڕینی ئەم هەفتەیە بەرز دەکاتەوە هێشتا دەتوانێت مانەوەی مانگی داهاتوو لاواز بکات. ئەگەر هەرگیز "بردنەوەی گۆڕانکاری"ت ناردووە و دواتر سەیری بەرزبوونەوەی بلیتی پشتگیری، گەڕاندنەوەی پارەکان، یان چەرخکردنت کردووە، هەستت بەم شتە کردووە. پێوەرە ناوخۆییەکان باشتر بوو. سیستەمەکە خراپتر بوو. پێکهاتەکانی دیزاینەکەت یان خەڵک چالاک دەکەن یان بۆکسیان دەکەن. پێشوەختە، گەشتکردن، فیدباک، پەیمکردن، پاداشتەکان — هەریەکێک لەم بڕیارانە سیستەمەکە لە قاڵب دەدەنەوە و هەربۆیە ئەو گەشتانەی کە خەڵک تێیدا دەیکەن. کەواتە کارەکە ئەوە نییە یەک قۆنتەر تەواو بکەیت. بریتییە لە دروستکردنی ژینگەیەک کە چەندین ڕێڕەوی ڕەوا بتوانن سەرکەوتوو بن، و سیستەمەکە پشتگیری لە ئامانجە درێژخایەنەکان بکات، نەک تەنها کلیکی کورتخایەن. کارەکە تەواوکردنی یەک قۆنتەر نییە، بەڵکو پشتگیریکردنە لە چەندین ڕێڕەوی ڕەوا.
ستراتیژییەکی ڕەفتاری پێگەیشتوو لەو بارەیەوە ڕوون و ئاشکرایە. بۆ چەند ڕێڕەوێک دیزاین کراوە لەبری یەک "لێشاوی خۆش"، پشتگیری لە سەربەخۆیی دەکات لەبری ئەوەی پابەندبوون ناچار بکات، و سەیری کاریگەرییەکانی خوارەوە دەکات لەبری تەنها گۆڕینی هەنگاوی یەکەم. وانەی چوارەم: لە تریگەرەکانەوە بۆ کۆنتێکست هەمان گۆڕانکاری لەو چوارچێوانەی کە بەکاریان دەهێنین ڕوویداوە. دە ساڵ لەمەوبەر مۆدێلی ڕەفتاری تەم (FBM) لە هەموو شوێنێکدا بوو. سێ کەسی سادەی بە تیمەکان بەخشی: پاڵنەر، توانا، هاندەر — و پەیامێکی ڕوون: هاوارکردن بە دەنگی بەرزتر بە ئامۆژگاری پاڵنەرێکی کەم یان توانای خراپی چاک ناکاتەوە. ئەوە بە تەنیا بەرزکردنەوەیەکی بەسوود بوو. کارەکانی فۆگ خۆیشی ڕۆیشتووە، هەروەها. لەگەڵ خووەکانی بچووکدا، گرنگیدان زیاتر پشت بە ناسنامە، هەست و هەستکردن بە ڕەفتارەکان دەبەستێت کە هەست بە ئاسانی و مانای کەسی بکەن. ئەوەش ئاوێنەیەکی گۆڕانکارییەکی فراوانترە لە بوارەکەدا: دوورکەوتنەوە لە "ئاگر زیاتر هاندەری" و بەرەو دیزاینکردنی ژینگەکان کە ڕەفتاری دروست هەست بە سروشتی دەکات. لە کۆتاییدا تیمەکان تووشی هەمان دیوار بوون: ئامۆژگارییەکان توانای کەم یان دەرفەتی ونبوو چاک ناکەنەوە. ناتوانیت خەڵک بخەیتە ناو ئەو لێهاتووییانەی کە هەیانە یان بخەیتە ناو ئەو کۆنتێکستانەی کە بوونیان نییە. لێرەدایە کە زۆرێک لەو تیمانەی کە بە قووڵی کار لەگەڵ گۆڕینی ڕەفتاردا دەکەن، بەرەو COM-B وەک بناغەیەکی تەواوتر ڕاکێشراون.
COM-B ڕەفتارەکان دەشکێنێت بۆ توانا و دەرفەت و پاڵنەر. بە پشکنینێکی بێدەنگ دەست پێدەکات: ئایا مرۆڤەکان دەتوانن لە ڕاستیدا ئەمە بکەن و ئایا ژینگەکەیان ڕێگەیان پێدەدات؟ ئەوەش بە باشی نەخشەی بەرهەمە مۆدێرنەکانە، کە ڕەفتارەکان لە سەرانسەری ئامێرەکان و کەناڵەکان و ساتەکاندا ڕوودەدەن، نەک لەسەر یەک شاشە. هەروەها پەیوەندی بە کاری فراوانتری گۆڕینی ڕەفتارەوە دەکات لە بواری تەندروستی و سیاسەتی گشتیدا، بۆیە پێویست ناکات هەموو شتێک لەناو UX دابهێنینەوە. بیرکردنەوە بەم شێوەیە تیمەکان لە چیرۆکی سادەی هۆکار و کاریگەری دوور دەخاتەوە. دابەزینی ڕێژەی تەواوکردن چیتر "دوگمەکە خراپە" یان "پێویستمان بە بیرخستنەوەی زیاترە" نییە، بەڵکو پرسیارێکە سەبارەت بەوەی کە چۆن کارامەیی، چوارچێوە و پاڵنەر کارلێک دەکەن. ڕەنگە پرسێکی توانا پێویستی بە ڕووکارێکی باشتر و پەروەردەیەکی باشتر هەبێت. ڕەنگە پرسێکی دەرفەت سەبارەت بە دەستڕاگەیشتن بە ئامێرەکان، کاتی کارکردن، یان دەوروبەری کۆمەڵایەتی بێت، نەک شێوازی دانان. ڕەنگە پاڵنەرەکان ئەوەندەی بە نرخ و متمانەی براند لە قاڵب بدرێت وەک هەر پەیامێکی ناو بەرهەم. دیزاینی ڕەفتاری مۆدێرن کەمتر پەیوەندی بە چالاککردنی کلیکەکانەوە هەیە و زیاتر پەیوەندی بە داڕشتنی ئەو بارودۆخانە هەیە کە هەست بە ئاسانی و مانادار دەکات.
هەروەها ئەم عەدەسە فراوانترە کاری cross-functional سادەتر دەکات. بەرهەم، دیزاین، بازاڕکردن و داتا دەتوانن یەک مۆدێلی ڕەفتار هاوبەش بکەن و هێشتا بەرپرسیارێتی خۆیان تێیدا ببینن. دیزاینەران توانا و دەرفەتی هەستپێکراوی لە ڕووکارەکەدا لە قاڵب دەدەن، مارکێتینگ چوارچێوەی پاڵنەر و هاندەرەکان لە قاڵب دەدات و کارەکان دەرفەتی پێکهاتەیی لە خزمەتگوزارییەکەدا لە قاڵب دەدەن. لەبری ئەوەی هەمووان بە تەنیا پاڵ بە لیڤەرەکانی خۆیانەوە بنێن، COM-B یارمەتی تیمەکان دەدات بزانن کە کار لەسەر بەشە جیاوازەکانی هەمان سیستەم دەکەن. وانەی پێنجەم: دەروونناسی دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ دیزاینکردن و دیکۆدکردنی دۆزینەوە زۆرجار COM-B وەک پردێک لە نێوان دۆزینەوە و بیرۆکەدا بەکاردەهێنرێت. لە لایەنی دۆزینەوەشەوە پێکهاتە بە لێکۆڵینەوە دەبەخشێت. دەتوانیت بەکاری بهێنیت بۆ دیزاینکردنی ڕێنماییەکانی چاوپێکەوتن، خوێندنەوەی شیکاری و مانای توێژینەوەکانی چاودێریکردن. بۆ دەستنیشانکردنی ئەوەی کە پێویستە بگۆڕدرێت بۆ ئەوەی ڕەفتارێک بگۆڕێت دروستکراوە، کە بە ڕێکوپێکی نەخشە دەکات بۆ دۆزینەوەی بەرهەمی سەرەتایی. دۆزینەوەی باش تەنها پرسیار ناکات کە بەکارهێنەران چی دەڵێن، بەڵکو لێکۆڵینەوە لەوە دەکات کە ڕەفتارەکانیان چی ئاشکرا دەکات.
لەبری ئەوەی بپرسیت “بۆچی وازم لە بەکارهێنانی بەرهەمەکە هێنا؟” و نووسینی وەڵامی یەکەم، بە ئەنقەست بە توانا و دەرفەت و پاڵنەردا دەڕۆیت. تۆ پرسیاری شتگەلێکی وەک:
بەکارهێنەران دەتوانن لە ڕاستیدا ئەم کارە بکەن، بە لەبەرچاوگرتنی لێهاتوویی و زانیارییەکانیان؟ ئایا کۆنتێکستەکەیان یارمەتیدەرە یان ڕێگرییان لێدەکات لە پراکتیکدا؟ پاڵنەرەکانیان تا چەند بەهێزە بە بەراورد لەگەڵ داواکارییەکانی تر لەسەر کات و پارەکەیان؟
تۆبە وردی بە ئەزموونەکانی ئەم دواییەدا دەڕۆن: کام ئامێریان بەکارهێناوە، چ کاتێکی ڕۆژ بووە، کێی دیکە لە دەوروبەری بووە و چ شتێکی دیکەیان جەنجاڵ کردووە. باس لەوە دەکەیت کە ئەم ڕەفتارە چەندە گرنگە بە بەراورد لەگەڵ هەموو شتێکی تری ژیانیان و چ ئاڵوگۆڕێک دەکەن. بۆ بەشداربووان ئەم پرسیارانە هەست بە سروشتی دەکەن. لە ژێر کابۆکەدا، تۆ بە شێوەیەکی سیستماتیکی هەر سێ بەشەکەی COM-B دادەپۆشیت، ئەمەش هاوتەریب لەگەڵ ئەوەی کە چۆن پراکتیککارانی گۆڕینی ڕەفتار مۆدێلەکە لە کاری چۆنایەتیدا بەکاردەهێنن. دەتوانیت بە هەمان شێوە سەیری داتاکانی ڕەفتار بکەیت. دابەزینی قۆنتەر، کات لەسەر ئەرک و شێوازی کلیککردن ئاماژەن: ئایا مرۆڤەکان گیریان خواردووە لەبەر ئەوەی ناتوانن پێشبکەون، چونکە ژینگەکە ڕێگری دەکات، یان لەبەر ئەوەی ئەوەندە گرنگی پێنادەن کە بەردەوام بن؟ ئامرازە شیکارییە مۆدێرنەکان ئاسانکاری دەکەن بۆ ئەوەی سەیری ئەوە بکەیت کە خەڵک لە ڕاستیدا چی دەکەن نەک تەنها ئەوەی ڕاپۆرت دەکەن، و تێکەڵکردنی داتای چەندایەتی و چۆنایەتی وێنەیەکی تەواوترت پێدەبەخشێت نەک هەریەکەیان بە تەنیا. کاتێک کەلێنێک لە نێوان ئەوەی خەڵک دەیڵێن و ئەوەی دەیکەن، تۆ وەک ئاماژەیەک مامەڵەی لەگەڵ دەکەیت نەک وەک ئیرەیی. ڕەنگە کەسێک بڵێت پاشەکەوتکردن بۆ خانەنشینی زۆر گرنگە، بەڵام هەرگیز گواستنەوەی دووبارەبووەوە دانەمەزرێنە. بەکارهێنەرێک لەوانەیە ئیدیعا بکات کە ئۆنبۆردکردن سادە بووە، لە کاتێکدا دانیشتنەکانیان لە نێوان هەنگاوەکاندا دووبارە و دواوە پیشان دەدات. ئەو ناتەباییانە زۆرجار ئەو شوێنانەن کە لایەنگری و خوو و بەربەستە سۆزدارییەکان دەژین. بە ناونانی ئەوان لە ڕووی توانا، دەرفەت و پاڵنەرەوە، و بەستنەوەیان بە بەربەستە تایبەتەکانی وەک دوورکەوتنەوە لە مەترسی، ئیفلیجی شیکاری، لایەنگری دۆخی ئێستا یان لایەنگری ئێستا، تۆ لە "تێگەیشتنە" ناڕوونەکانەوە دەچیتە نەخشەیەکی ستراکتۆرکراوی ئەوەی کە لە ڕاستیدا لە ڕێگاکەدایە. بۆشایی نێوان ئەوەی خەڵک دەیڵێن و ئەوەی دەیکەن ژاوەژاو نییە — ئەوە نەخشەیە.
بەرهەمی ئەم جۆرە دۆزینەوە تەنها کەسایەتی و گەشت نییە. هەروەها بەیاننامەیەکی ڕوون لەبارەی ڕەفتاری ئێستا و ڕەفتاری ئامانج و بەربەست و چالاککەرەکانی ڕەفتار کە لە نێوانیاندا دادەنیشن بەدەست دەهێنیت. وانەی شەشەم: دۆزینەوەی ڕەفتار لە بیرۆکەکەتدا بەکاربهێنە پردی دۆزینەوە بۆ بیرۆکە دەتوانێت یەک ڕستە قاڵب بێت: لە ڕەفتاری ئێستاوە بۆ ڕەفتاری ئامانج، بە ئەنجامدانی X، بەهۆی بەربەستی Y.
ئەم چوارچێوەیە "لە-بۆ-بە-بۆچی" تیمەکان ناچار دەکات بڵێن کە لە ڕاستیدا باوەڕیان چییە. تۆ تەنها ناڵێیت “لیستی پشکنین زیاد بکە.” تۆ دەڵێیت: "ئێمە پێمان وایە لیستی پشکنین یارمەتی بەکارهێنەرانی نوێ دەدات هەست بە توانای زیاتر بکەن، ئەمەش چانسی تەواوکردنی ڕێکخستن زیاد دەکات لە یەکەم دانیشتندا." ئێستا گریمانەیەکی ڕەفتارییە کە دەتوانیت بە تاقیکردنەوەکان تاقی بکەیتەوە، نەک تەنها بیرۆکەیەکی دیزاین کە هیوای بۆ دەخوازیت. لەوێشەوە دەتوانیت چەند جۆرێک دروست بکەیت کە هەمان بنەما بە شێوازی جیاواز دەرببڕن و تاقیکردنەوەکانی لە دەوری خۆیان دیزاین بکەن. لەوانەیە چەند پەیامێک تاقی بکەیتەوە کە هەموویان پشت بە ڕقبوونەوە لە لەدەستدان دەبەستن، یان چەند ڕێگەیەک بۆ سادەکردنی هەنگاوێکی خۆلێدانێکی بەرز، یان فۆڕمی جیاوازی بەڵگەی کۆمەڵایەتی کە لە تۆن و نزیکییەوە جیاوازن. گۆڕانکارییە گرنگەکە ئەوەیە کە چیتر بیرۆکەکان فڕێ نادەیتە سەر دیوارەکە. تۆ بە ئەنقەست ئەو پرسانەی توانا، دەرفەت، یان پاڵنەرەکان دەکەیتە ئامانج کە دۆزینەوەکە سەریهەڵدا، و تاقی دەکەیتەوە کە کام لیڤەر لە ڕاستیدا لە چوارچێوەی تۆدا کاردەکات. پێویستە هەموو بیرۆکەیەک وەڵامی یەک پرسیار بداتەوە کە ئێمە هەوڵی گۆڕینی کام بەربەست دەدەین؟
بە تێپەڕبوونی کات ئەم هەلۆکە لە نێوان دۆزینەوەی ڕەفتار و بیرۆکەدا دەگۆڕێت بۆ کتێبێکی یاریکردنی ناوخۆیی. فێردەبیت کە لە بەرهەمەکەتدا هەندێک بنەما بە شێوەیەکی متمانەپێکراو یارمەتی بەکارهێنەرەکانت دەدەن و هەندێکی تریش بە تەختی بکەون. هەروەها فێردەبیت کە نەخشەکانی توێژینەوە کەیسە درەوشاوەکان بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ناگوازرێنەوە. تەنانەت توێژینەوەکانی یاریکردن و گۆڕینی ڕەفتار زۆرجار جەخت لەسەر جێبەجێکردنی تایبەت بە کۆنتێکست و بەکارهێنەر سەنتەری دەکەنەوە نەک ڕێچکەی گشتی. ئەم دوو بەکارهێنانەی دەروونناسی لە دۆزینەوە و بیرۆکەدا یەکێکە لە گۆڕانکارییە گەورەکانی دەیەی ڕابردوو. سێ کەسی بەرهەم دەتوانن سەیری خاڵێکی دابەزاندنی سەرسەخت بکەن و پێکەوە بپرسن، "ئایا ئەمە پرسێکی توانا، دەرفەت، یان پاڵنەرە؟" پاشان بیرۆکە دروست دەکەن کە لەبری پێشبینیکردن ئەو بەشەی سیستەمەکە دەکەنە ئامانج. ئەو زمانە هاوبەشە وا دەکات کە دیزاینی ڕەفتار کەمتر زیادکراوەیەکی پسپۆڕ بێت و زیاتر ڕێگەیەکی ئاسایی بێت بۆ تیمە کاراییە یەکترەکان بۆ ئەوەی هۆکارێک بن سەبارەت بە کارەکانیان. دوای دە ساڵ: ئەوەی سەلماندوویەتی کە بە کردەوە کاردەکات ئەگەر دەیەی یەکەمی دیزاینی قایلکەر شتێکی فێرکردین، ئەوە ئەوەیە کە تێگەیشتنی ڕەفتار هەرزانە تا تیمێک دەتوانێت پێکەوە کار لەسەری بکات. شێوازەکان گرنگن. بە تێپەڕبوونی کات، کۆمەڵەیەکی بچووک لە فۆرماتەکانی وۆرک شۆپ بە بەردەوامی یارمەتی تیمەکانی بەرهەمیان داوە کە بەربەستە ڕەفتارییەکان ئاشکرا بکەن، لەسەر دەرفەتەکان ڕێکبخەن و چارەسەرەکان دروست بکەن کە لەسەر بنەمای دەروونناسی ڕاستەقینە لەبری نەخشە ڕووکەشییەکان. لەگەڵ گەشەکردنی دیزاینی ڕەفتار لە پاڵنەرە تاکتیکییەکانەوە بۆ دیسیپلینێکی ستراتیژی،پرسیارێکی ئاشکرا بەردەوام دێتە پێشەوە: چۆن تیمەکان لە ڕاستیدا ئەم کارە پێکەوە دەکەن لە پراکتیکدا؟ چۆن بەڕێوەبەرانی بەرهەم، دیزاینەران، توێژەران و ئەندازیاران لە چاودێری پەرش و بڵاوەوە ("پێدەچێت خەڵک لێرەدا سەریان لێ شێوا") دەچنە سەر دەستنیشانکردنی ڕەفتاری هاوبەش، و پاشان بۆ بیرۆکەی ئامانجدار کە ڕەنگدانەوەی بزوێنەری ڕاستەقینەی توانا، دەرفەت و پاڵنەرن؟ یەکێک لە ڕێگا کاریگەرەکان بۆ دروستکردنی ئەم کۆنکرێتە لە ڕێگەی فۆرماتێکی وۆرک شۆپەوەیە. ئامانج لێی یارمەتیدانی تیمەکانە:
لێکدانەوەی توێژینەوە لە ڕێگەی چاویلکەی ڕەفتارەوە، توانای ڕووکار، دەرفەت و بۆشاییەکانی پاڵنەر، ئەولەویەتدان بە دەرفەتە پۆتانسێلی بەرزەکان، و... بیرۆکەگەلێک دروست بکەن کە هەم لە ڕووی دەروونییەوە تەندروست بن و هەم لە ڕووی ئەخلاقییەوە لەبەرچاو بگیرێن.
کاری ڕاستەقینەی بەرهەم تێکەڵە و پڕە لە هەلۆکی فیدباک؛ کەس لیستێکی پشکنینی هەنگاو بە هەنگاوی تەواو پەیڕەو ناکات. بەڵام بۆ فێربوون، و بە تایبەتی بۆ ناساندنی دیزاینی ڕەفتار بۆ ناو تیمێک بۆ یەکەمجار، زنجیرەیەکی ستراکتۆری ڕاهێنانەکان مۆدێلێکی دەروونی بە خەڵک دەبەخشێت. گەشتەکە لە دۆزینەوەی سەرەتاییەوە بۆ ڕوونی ڕەفتار، لە دەرفەتەکانەوە بۆ بیرۆکەکان و لە کۆتاییدا بۆ دەستێوەردانەکان نیشان دەدات کە لە ڕێگەی چاویلکەیەکی ئەخلاقیەوە تاقیکردنەوەی فشاریان لەسەر کراوە. ئەو ڕاهێنانانەی خوارەوە یەکێکن لەو ڕێگایانە. فەرمانەکە بە مەبەستە: هەر هەنگاوێک لەسەر هەنگاوەکەی پێشوو بنیات دەنرێت بۆ ئەوەی لە هاوسۆزی و تێگەیشتنەوە بگوازرێتەوە بۆ دەرفەتە یەکەمایەتییەکان، چەمکە کۆنکرێتییەکان و چارەسەرە بەرپرسیارەکان. هیچ تیمێک هەموو جارێک بە شێوەیەکی پیتی تەواو بەدوایدا ناڕوات، بەڵام ئەوە ڕەنگدانەوەی ئەوەیە کە چۆن کاری دیزاینی ڕەفتار مەیلی پەرەسەندنی هەیە کاتێک بە باشی بەڕێوەدەچێت. پێش ئەوەی بچینە ناو وردەکارییەکان، لێرەدا ڕێچکەی تەواو و چۆنیەتی بەشداریکردنی هەر ڕاهێنانێک لە پرۆسەی دیزاینی ڕەفتاری گەورەتردا دەخەینەڕوو:
نەخشەسازی هاوسۆزی ڕەفتاری تێگەیشتنێکی هاوبەش لە دیمەنی دەروونی بەکارهێنەر دروست دەکات: هەستەکان، خووەکان، تێڕوانینە هەڵەکان و سەرچاوەی خۆلێدان. نەخشەسازی گەشتی ڕەفتار نەخشەی ڕەوتی بەکارهێنەر بە تێپەڕبوونی کات، و چالاککەر و بەربەستەکانی ڕەفتار دەگرێتەوە. نمرەی ڕەفتار ئەولەویەت دەدات کە کام دەرفەتی ڕەفتار یەکەمجار ڕووبەڕووی ببێتەوە بە پشتبەستن بە کاریگەری، توانای جێبەجێکردن و بەڵگە. بیرۆکەکان سەرەتا، نەخشەکان دواترهانی بیرۆکەی یەکەمی کۆنتێکست دەدات، پاشان نەخشە قایلکەرەکان بەکاردەهێنێت بۆ پاڵاوتن و بەهێزکردنی چەمکە بەڵێندەرەکان. واقیعی تاریک مەترسییە ئەخلاقییەکان، دەرئەنجامە نەخوازراوەکان و ئەگەری خراپ بەکارهێنانی هەڵدەسەنگێنێت.
تێبینییەک لەسەر کاتی: لە پراکتیکدا دەتوانرێت ئەم زنجیرەیە بە فۆرماتێکی جیاواز بەڕێوەبچێت بەپێی سنووردارکردنەکان. بۆ فۆرماتێکی کۆمپاکت، زۆرجار تیمەکان مەشقەکانی 1-3 لە وۆرک شۆپێکی نیو ڕۆژەدا بەڕێوەدەبەن، و مەشقەکانی 4-5 لە دانیشتنی دووەمی نیوە ڕۆژدا. بە کاتێکی زیاتر، دەتوانرێت کارەکە لە هەفتەیەکی تەواودا بڵاوبکرێتەوە: کۆکردنەوەی دۆزینەوە لە سەرەتای هەفتەدا، یەکەمایەتیکردن لە ناوەڕاستی هەفتەدا، و بیرۆکەکردن لەگەڵ پێداچوونەوەی ئەخلاقی بەرەو کۆتایی. پێکهاتەکە زیاتر لە خشتەکە گرنگە؛ ئامانج لێی پاراستنی پێشکەوتنە لە تێگەیشتن → یەکەمایەتیدان → بیرۆکە → ڕەنگدانەوەی. لە خوارەوە کورتەیەک لە هەر ڕاهێنانێک دەخەینەڕوو چونکە من بە شێوەیەکی گشتی لە وۆرک شۆپەکاندا ئاسانکارییان بۆ دەکەم بە هاوبەشی لەگەڵ کتێبخانەی نەخشە قایلکەرەکان. مەشقی یەکەم: نەخشەکێشانی هاوسۆزی ڕەفتار هەنگاوی یەکەم بنیاتنانی تێگەیشتنێکی هاوبەشە و لە ڕووی دەروونییەوە ئاگادارکراوە لە بەکارهێنەران. نەخشەسازی هاوسۆزی ڕەفتاری نەخشەسازی هاوسۆزی تەقلیدی درێژ دەکاتەوە بە گرنگیدان بەو شتانەی کە بەکارهێنەران هەوڵی بۆ دەدەن، خۆیان لێ دوور بخەنەوە، دوایان دەخەن، بە هەڵە تێدەگەن، یان هەست بە نادڵنیایی دەکەن. ئەم نیشانە وردە ڕەفتارانە زۆرجار زیاتر لە پێداویستییە ڕاگەیەندراوەکان یان خاڵە ئازارییەکان ئاشکرا دەکەن. ئامانج: تێگەیشتن لەوەی چی ڕەفتاری ئامانجەکە دەباتە پێشەوە یان ڕێگری لێدەکات بە گرتنی ئەوەی بەکارهێنەران بیری لێدەکەنەوە، هەستی پێدەکەن، دەیڵێن و دەیکەن — و دەستنیشانکردنی بەربەستەکانی ڕەفتار و چالاککەرەکان. هەنگاوەکان: ١.
لەسەر تەختەیەکی سپی یان کاغەزێکی گەورە، نەخشەی هاوسۆزی بکێشە: بیرکردنەوە و هەستکردن، بینین، وتن و ئەنجامدانی، و بیستن.
تێڕوانینەکانی توێژینەوە زیاد بکە بە ڕێگەدان بە هەمووان بە بێدەنگی تێبینییە چەسپاوەکانی چاوپێکەوتنەکان، داتاکان، لۆگی پشتگیرییەکان، یان تێبینییەکان زیاد بکەن بۆ ناو چوارگۆشەکان. یەک تێڕوانین بۆ هەر تێبینییەک. بەربەست و چالاککەرەکان دەستنیشان بکە. تێبینییەکانی پۆل کە ڕەفتارەکە قورستر دەکەن (بەربەستەکان) یان ئاسانتر (چالاککەرەکان).
دەرئەنجام: نەخشەیەکی تەرکیزکراوی هێزە دەروونی و کۆنتێکستەکان کە ڕەفتاری ئامانجدار لە قاڵب دەدەن، ئامادەیە بۆ خۆراکدان بە نەخشەسازی گەشتی ڕەفتار. مەشقی دووەم: نەخشەکێشانی گەشتی ڕەفتار کاتێک لە بیرکردنەوە و چوارچێوەی بەکارهێنەرەکە تێگەیشتیت، هەنگاوی داهاتوو بریتییە لە نەخشەکێشانی چۆنیەتی یاریکردنی ئەو هێزانە لە سەرانسەری کاتدا. نەخشەسازی گەشتی ڕەفتار ئامانجەکان، کردارەکان، هەستەکان و ژینگەی بەکارهێنەر دەخاتە سەر گەشتی بەرهەمەکە، تیشک دەخاتە سەر ئەو ساتە تایبەتانەی کە ڕەفتارەکان مەیلی وەستان یان گۆڕانکارییان هەیە. بە پێچەوانەی نەخشەی گەشتە تەقلیدییەکانەوە، وەشانی ڕەفتار سەرنج دەخاتە سەر ئەوەی کە توانا لە کوێدا تێکدەچێت، لە کوێدا ژینگە دژی بەکارهێنەر کاردەکات و لە کوێدا پاڵنەر کاڵ دەبێتەوە یان ناکۆکی دروست دەبێتبەرز بوونەوە. ئەمانە دەبنە سیگناڵی سەرەتایی بۆ ئەوەی کە گۆڕانکاری هەم پێویستە و هەم ئەگەری هەیە. دەرئەنجامەکە بە وردی تیمەکە نیشان دەدات کە بەرهەمەکە لە کوێدا زۆر داوای دەکات، لە کوێدا بەکارهێنەران پشتگیرییان نییە، یان لە کوێدا پاڵنەر یان ڕوونی زیاتر پێویست بێت. ئامانج: نەخشەی هەنگاوەکان لە خاڵی دەستپێکی بەکارهێنەرەوە تا هەڵسوکەوتی ئامانج، و گرتنی چالاککەر و بەربەستە سەرەکییەکان لە ڕێگاکەدا. هەنگاوەکان: ١.
هێڵێکی ئاسۆیی لە A (خاڵی دەستپێک)ەوە بۆ B (ڕەفتاری ئامانج) بکێشە.
با هەمووان ئەو هەنگاوانە بنووسن کە بەکارهێنەر لە A تا B دەیگرێتەبەر لەسەر تێبینییە چەسپاوەکان (یەکێک بۆ هەر تێبینییەک). کردارەکانی ناوەوە و دەرەوەی بەرهەمەکە لەخۆ بگرێت. تێبینییەکان بە ڕێکوپێکی بە درێژایی هێڵەکە دابنێ. دووبارەبووەکان تێکەڵ بکە و لەسەر زنجیرەیەکی هاوبەش ڕێکبخە. میحوەرەکەی ڕاست بە دوو ڕیز درێژ بکەرەوە:چالاککەران (چی دەتوانێت یارمەتی بەکارهێنەران بدات بۆ پێشەوە)، بەربەستەکان (ئەوەی دەتوانێت بەکارهێنەران خاو بکاتەوە یان بوەستێنێت).
بەدوای هەنگاوەکاندا بگەڕێ کە بەربەستی زۆریان هەبێت یان چالاککەری کەمیان هەبێت. ئەمانە خاڵی گەرمی ڕەفتارن. تیشک بخەرە سەر ئەو هەنگاوانەی کە پاڵنەرێکی باش دەتوانێت بە شێوەیەکی مانادار یارمەتی بەکارهێنەران بدات بۆ تەواوکردنی گەشتەکە.
دەرئەنجام: گەشتێکی ڕوون و سەرنجی لەسەر ڕەفتارەکانە کە نیشان دەدات بەکارهێنەران لە کوێدا کێشەیان هەیە، بۆچی و کام ساتەکان زۆرترین کاریگەری پێشکەش دەکەن بۆ گۆڕانکاری. مەشقی سێیەم: خاڵیکردنی ڕەفتار بە وێنەیەکی ڕوونتر لە گەشتی بەکارهێنەر و چ ساتێک دەتوانێت سوود لە دەستێکی یارمەتیدەر لە ڕووی ڕەفتارییەوە وەربگریت، ئێستا ئامادەیت بۆ دەستنیشانکردنی ئەو ڕەفتارانەی کە زۆرترین مانای هەیە بۆ ئەوەی سەرنجت لەسەر هەوڵدان بۆ کاریگەریکردن بێت. ئامانج: بڕیار بدە کە کام ڕەفتارە ئامانجدارە ئەگەرییەکان شایەنی ئەوەیە سەرەتا سەرنجیان لەسەر بێت، بە پشتبەستن بە کاریگەری، ئاسانکاری گۆڕانکاری و ئاسانکاری لە پێوانەکردن. هەنگاوەکان: ١.
ڕەفتارە ئامانجدارە ئەگەرییەکان بنووسە. بە پشتبەستن بە دەرئەنجامی نەخشەسازی گەشتی ڕەفتار، ئەو ڕەفتارانە بنووسە کە دەتوانرێت بە ئەگەرێکی زۆرەوە بکرێتە ئامانج. یەک ڕەفتار بۆ هەر یاداشتێکی چەسپاو. تا دەتوانیت کۆنکرێت بە (بەکارهێنەران چی دەکەن، لە کوێ و کەی). خشتەیەک دروست بکە بەم ستوونانەی خوارەوە:کاریگەری گۆڕانی ڕەفتار (چەند دەتوانێت ئامانجەکە بجوڵێنێت)،ئاسانی گۆڕانکاری (چەند واقیعییە بۆ کاریگەریکردن)،ئاسانی پێوانەکردن (چەند ڕاستەوخۆیە بۆ شوێنپێهەڵگرتن).
ڕەفتارە ئامانجدارە ئەگەرییەکان کاریگەری گۆڕانی ڕەفتار ئاسانکاری گۆڕانکاری ئاسانکاری لە پێوانەکردندا کۆی گشتی ... ... ...
هەر ڕەفتارێکی ڕیزبەندی بخەرە ناو خشتەکەوە و لە هەر ستوونێکدا لە 0 بۆ 10 نمرەی بۆ دابنێ. ڕەفتارەکان بەپێی کۆی نمرەکان ڕیز بکە و باس لە بەرزترین نمرەکان بکە:ئایا بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە تۆ دەربارەی بەکارهێنەران و سنووردارکردنەکان دەیزانیت، مانایان هەیە؟ ئەو ڕەفتارە ئامانجە سەرەکیانە هەڵبژێرە کە دەتەوێت بیبەیتە ناو ڕاهێنانەکانی داهاتوو.
دەرئەنجام: کۆمەڵەیەکی بچووک لە ڕەفتارە ئامانجدارە یەکەمایەتییەکان کە هۆکارێکی ڕوونیان هەیە بۆ ئەوەی بۆچی ئێستا گرنگن، و لیستی ڕەفتارە ئەولەویەتەکانی خوارەوە کە ڕەنگە دواتر سەردانی بکەیتەوە. خشتەی پڕکراوەی نمرەی هەڵسوکەوت دەتوانێت بەم شێوەیە دەربکەوێت:
ڕەفتارە ئامانجدارە ئەگەرییەکان کاریگەری گۆڕانی ڕەفتار ئاسانکاری گۆڕانکاری ئاسانکاری لە پێوانەکردندا کۆی گشتی بەکارهێنەر لە یەکەم دانیشتندا لیستی پشکنینی ئۆنبۆردکردن تەواو دەکات. 8 6 9 23 بەکارهێنەر لە ماوەی ٧ ڕۆژدا لانیکەم هاوڕێیەکی تیمی بانگهێشت دەکات. 9 4 8 21 بەکارهێنەر سەیری ڤیدیۆی گەشتی تەواوی بەرهەمەکە دەکات. 4 7 6 17 بەکارهێنەر بەڵگەنامەکانی یارمەتی دەخوێنێتەوە لە کاتی ئۆنبۆردکردندا. 3 5 4 12. 12
لەم حاڵەتەدا، تەواوکردنی لیستی پشکنین وەک بەهێزترین فۆکۆسی سەرەتایی دەردەکەوێت: کاریگەرییەکی زۆری هەیە، بە شێوەیەکی واقیعی کاریگەری لەسەرە لە ڕێگەی گۆڕانکارییەکانی دیزاینەوە، و دەتوانرێت بە شێوەیەکی متمانەپێکراو بپێورێت. بانگهێشتکردنی هاوڕێیەکی تیم لەوانەیە لە ڕووی ستراتیژییەوە گرنگ بێت، بەڵام ڕەنگە پێویستی بە گۆڕانکاری فراوانتر هەبێت لە دەرەوەی دیزاینی ڕووکار، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە جێگەی سەرنجی لاوەکی. مەشقی چوارەم: بیرۆکەکان سەرەتا، نەخشەکان دواتر کاتێک تیمەکە ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کام ڕەفتار زۆر گرنگە، مەترسی داهاتوو بازدانێکی زۆر خێرایە بۆ فێڵە دەروونییە ئاشناکان. یەکێک لە ڕوونترین وانەکان ئەوە بووە کە دەستپێکردن بە "نەخشەکە" زۆرجار دەبێتە هۆی چارەسەری گشتی کە هەست بە زیرەکی دەکەن بەڵام لە چوارچێوەدا شکست دەهێنێت. ئەم ڕاهێنانە بە ئەنقەست نەوەی بیرۆکە لە چوارچێوەی دەروونی جیا دەکاتەوە. ئامانج: سەرەتا چارەسەرەکان دروست بکە کە لە چوارچێوەی بەکارهێنەردا زەمینەسازی بن، پاشان بنەما دەروونییەکان بەکاربهێنە بۆ تیژکردنەوە و بەهێزکردنیان. هەنگاوەکان: ١.
سەرەتا بە دووبارە گێڕانەوەی هەڵسوکەوتی ئامانجی یەکەمایەتی و بەربەستی سەرەکی کە لە کاتی دەستنیشانکراودا دەستنیشان کراوە دەست پێ بکەنەخشەکێشانی گەشتەکان. ئەمە بە درێژایی ڕاهێنانەکە بە دیار بهێڵەرەوە. پاشان پەنجەرەیەکی بیرۆکەی کورت و تەرکیزکراو بدە بە تیمەکە (10-15 خولەک). یاساکە لێرەدا سادەیە: هێشتا هیچ ئاماژەیەک بە مۆدێلی ڕەفتار، لایەنگری مەعریفی، یان نەخشە قایلکەرەکان نەکراوە. بیرۆکەکان دەبێ ڕاستەوخۆ لە چوارچێوەی بەکارهێنەر و سنووردارکردن و ئەو ساتانەی پێشتر ئاشکرا کراون بێت. بیرۆکەکان لەسەر ڕووبەرێکی هاوبەش کۆبکەرەوە و چەمکە هاوشێوەکان گرووپ بکە. بەدوای چەندین ڕێگەی چارەسەرکردنی هەمان کێشەی بنەڕەتیدا بگەڕێ (بەیەکەوە کۆیان بکەرەوە). تەنها ئێستا کتێبخانەیەک لە بنەما و تەکنیکە دەروونییەکان دەناسێنیت. من بۆ ئەم مەبەستە وردە نەخشە قایلکەرەکانم پەرەپێدا. ئامانج لەم هەنگاوە جێگرەوەی بیرۆکەکان نییە، بەڵکو پاڵاوتنی بیرۆکەکانە:
کام بیرۆکە دەتوانرێت بەهێز بکرێت بە کەمکردنەوەی خۆلێدان؟ کامیان ڕەنگە سوود لە فیدباکێکی ڕوونتر، سیگناڵە کۆمەڵایەتییەکان، یان کاتی باشتر وەربگرن؟ ئایا ڕێگەی بەدیل هەیە بۆ بەدەستهێنانی هەمان کاریگەری بە ڕێزەوەتر یان ڕوونتر؟ نەخشەکان وەک عەدەسە بەکاردەهێنرێن نەک ڕەچەتە. ئەگەر نەخشێک لەم چوارچێوەیەدا ڕوونی، دەزگا و سوودی باشتر نەکات، ئەوا بە سادەیی پشتگوێ دەخرێت.
دەرئەنجام: کۆمەڵێک چەمکی چارەسەری پاڵاوتە کە لە چوارچێوەی بەکارهێنەری ڕاستەقینەدا زەمینەسازی کراون و لە شوێنی گونجاودا لەلایەن بنەماکانی ڕەفتارەوە پشتگیری دەکرێن نەک لەلایەن ئەوانەوە پاڵپشتی دەکرێن. ئەم ڕێکخستنە یارمەتی تیمەکان دەدات کە خۆیان لە "دیزاینی یەکەمی نەخش" بەدوور بگرن، کە بیرۆکەکان ئەندازیاری پێچەوانە دەکرێن بۆ ئەوەی لەگەڵ تیۆرێکدا بگونجێت لەبری ئەوەی مامەڵە لەگەڵ دۆخە ڕاستەقینەکانی مرۆڤدا بکەن. مەشقی پێنجەم: واقیعی تاریک پێش ئەوەی بیرۆکەکان ببنە تاقیکردنەوە یان تایبەتمەندی ناردراو، پێویستیان بە یەک تاقیکردنەوەی کۆتایی هەیە. نەک بۆ ئیمکانیات یان پێوەرەکان، بەڵکو بۆ ئەخلاق. بەدرێژایی ساڵان ئەم هەنگاوە سەلماندوویەتی کە گرینگە. زۆرێک لە چارەسەرە قایلکەرەکان تەنها کاتێک لایەنی خراپی خۆیان ئاشکرا دەکەن کە خەیاڵت پێی بێت زۆر باش کاربکەن، یان لە دەستی هەڵەدا بەکاردەهێنرێن، یان لە ڕۆژێکی هەڵەدا لەلایەن کەسێکی هەڵەوە بەکاردەهێنرێن. ئامانج: مەترسییە ئەخلاقییە ڕووکەشەکان، دەرئەنجامە نەخوازراوەکان، و ئەگەری خراپ بەکارهێنانی پێش جێبەجێکردن. هەنگاوەکان: ١.
یەکێک یان دوو بیرۆکەی بەهێز لە مەشقی پێشوو وەربگرە. خراپترین سیناریۆی حاڵەتەکان بیهێنە بەرچاوت بە داواکردن لە تیمەکە کە بە ئەنقەست دیدگا بگۆڕن: چی دەبوو ئەگەر ڕکابەرێک ئەمەی لە دژی ئێمە بەکارهێنابێت؟ چی دەبێت ئەگەر ئەمە بەکارهێنەران هان بدات کاتێک سترێسیان هەیە، ماندوو دەبن، یان لاوازن؟ چی ڕوودەدات ئەگەر ئەمە لە ماوەی چەند مانگێکدا دووبارە و سێبارە کار بکات نەک جارێک؟ ئایا ئەمە دەتوانێت فشار، تاوانباری، یان وابەستەیی دروست بکات؟
نیگەرانییەکانی دەوروبەری سەربەخۆیی، متمانە، دادپەروەری، گشتگیری، یان خۆشگوزەرانی درێژخایەن بگرن. بۆ هەر مەترسییەک، ڕێگاکانی نەرمکردنەوە یان هاوسەنگکردنی کاریگەرییەکە بکۆڵەرەوە: نیەتی ڕوونتر یان شەفافیەت، فرێکوێنسی کەمتر یان کاتی نەرمتر، وازهێنانی ڕوون، ڕێگاکانی جێگرەوە بۆ پێشەوە.
هەندێک بیرۆکە لە قاڵب دەدرێتەوە. هەندێکیان وەستاون. هەندێکیان وەک خۆی لە ژیاندا دەمێننەوە، بەڵام ئێستا بە متمانەی زیاترەوە.
دەرئەنجام: ئەو چارەسەرانەی کە لە ڕووی ئەخلاقییەوە بە فشار تاقیکراونەتەوە، کە مەترسییە ناسراوەکانیان دانپێدانراون و کەمکراونەتەوە نەک پشتگوێ بخرێن. دروستکردنی وشەسازییەکی هاوبەش بۆ دەروونناسی بەرهەم ئەو تیمانەی زۆرترین سوود لە دیزاینی ڕەفتار وەردەگرن، بە دەگمەن یەک "شارەزای دەروونناسی"یان هەیە. لەبری ئەوە، تیمەکەیان وشەسازییەک لە دەوری دەروونناسی بەرهەم هاوبەش دەکەن و دەزانن چۆن لە دەوری کێشەی کڕیار لە ڕووی ڕەفتارەوە پەیوەندی بکەن. وشەسازییەکی هاوبەش دەروونناسی دەگۆڕێت بۆ کاری cross-functional.
کاتێک نەخش و بنەماکان هاوبەش دەکرێن:
بەرهەم و دیزاین و ئەندازیاری و بازاڕکردن دەتوانن باسی ڕەفتار بکەن بەبێ ئەوەی لە یەکتر تێپەڕن. لێکدانەوەکانی تێگەیشتنەکانی دۆزینەوە ئاسانترە چونکە بەربەستە باوەکان و شۆفێران ناویان هەیە. دەتوانرێت بیرۆکەکان وەک گریمانەی ڕەفتاری ("ئێمە پێمان وایە ئەمە لێهاتوویی زوو زیاد دەکات...") لە چوارچێوەی پێشبینییە ناڕوونەکاندا دابنرێت.
کۆمەڵەی نەخشە قایلکەرەکان لەم پێویستییەدا گەشەیان کرد: پێدانی زمانێکی هاوبەش و کۆمەڵێک نموونەی کۆنکرێتی بە تیمەکان بۆ ئەوەی ئاماژەیان پێبکەن. جا وەک دەکی چاپکراو لە وۆرک شۆپێکدا بەکاربهێنرێت یان وەک ئاماژەی فۆڕمی درێژ لە کاتی کاری ڕۆژانەدا، ئامانجەکە وەک یەکە: دەروونناسی بەرهەم بکاتە شتێک کە هەموو تیمەکە بتوانن بیبینن و باسی بکەن. زۆرجار دیزاینی قایلکەر وەک کیسەیەکی فێڵ لە چوارچێوەیەکدا دەکرا. ئەمڕۆ کارەکە جیاواز دەردەکەوێت:
میکانیکی یارییەکان بۆ پشتگیریکردن لە پاڵنەرە ناوەکییەکان بەکاردەهێنرێن، نەک هاندانی بەشداریکردنی بێهودە. چوارچێوەی وەک COM-B و بیرکردنەوەی سیستەمەکان یارمەتی تیمەکان دەدەن کە ڕەفتار لە چوارچێوەدا ببینن، نەک وەک یەک هاندەری. تێگەیشتنی ڕەفتار بۆ داڕشتنی دۆزینەوە و بیرۆکە بەکاردەهێنرێت، نەک تەنها گۆڕانکارییەکانی کۆپی لە کۆتا خولەکدا. ئەخلاق بەشێکە لە کورتە دیزاینەکە نەک بیرکردنەوەیەکی پاشکۆ.
هەنگاوی داهاتوو پاڵنەرێکی ئاڵۆزتر نییە. پراکتیزەیەکی سیستماتیکیترە: شێوازی سادە، زمانی هاوبەش، و خوویەک بۆ پرسیارکردن “بەڕاستی لە ژیانی بەکارهێنەرانمان لێرەدا چی ڕوودەدات؟” ئەگەر بە تەرکیزکردن لەسەر یەک کێشەی ڕەفتار دەستت پێکرد، یەک دوو ڕاهێنانەکانی ئەم بابەتە بەکاربهێنە،و کۆمەڵێک نەخشی هاوبەش بدە بە تیمەکەت بۆ ئاماژەدان، تۆ لە ئێستاوە دیزاینی قایلکەر بەو شێوەیەی کە لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا پەرەی سەندووە پراکتیزە دەکەیت: بنەمای بەڵگە، ڕێزگرتن لە بەکارهێنەران، و ئامانج لێی دەرئەنجامەکانە کە گرنگن لە هەردوو لای شاشەکەدا.
