Hojii gaggeessaa olaanaa dhaabbata AI kan na fakkeesse waliin wal dura dhaabbachuu

In This Article

Har’a, Shishir Mehrotra, kan hoji gaggeessaa olaanaa Superhuman — sun dhaabbata duraan Grammarly jedhamuun beekamu, ammallee oomisha isaa isa guddaa ta’e waliin haasa’aa jira. 

Shishir duraan YouTube irrattis itti gaafatamaa olaanaa oomishaa ture, akkasumas boordii daayirektaroota Spotify keessa jira. Inni gurbaa nama hawwatuudha, dhugumatti gaaffii fi deebii kana ji’a tokkoo fi sanaa ol dura beellamne, waa’ee AI fi maal akka inni sooftiweerii, waltajjiiwwanii fi kalaqa irratti bal’inaan hojjetu ni dubbanna jennee yaadne.

Maamiltoonni Verge, bakka podcast keessan argattan hundatti Decoder beeksisa irraa bilisa ta’e argachuuf carraa addaa akka argattan hin dagatinaa. Asitti qajeela. Subscriber mitii? Asirratti galmaa'uu dandeessu.

Sana booda dhuguma wanti garagalfame. Bara darbe ji'a Hagayyaa keessa, Grammarly 'Expert Review' jedhamu kan erge yoo ta'u, kunis yaada barreeffamaa “ogeeyyii” AI-cloned irraa akka argattan isin dandeessisu, gabaasaan The Verge fi manneen gurgurtaa biroo ogeeyyiin sun nu akka hammatan hubataniiru. Ana dabalatee ture.

Namni maqaa keenya akkasitti fayyadamuuf hayyama gaafate hin beeku, rippoortaroonni hedduunis kanaan aaraniiru — gaazexeessituun qorannoo dandeettii qabdu Juuliyaa Angwiin baay’ee waan mufatteef waa’ee kanaa himata gitaa banteetti. Superhuman kanaaf deebii kan kenne jalqaba email irratti hundaa'e opt out dhiyeessuudhaan booda guutummaatti feature kana ajjeesuudhaan. Shishir dhiifama gaafate, ammas dhiifama gaafachuu ni dhageessu. 

Kana hunda keessatti Shishir ammallee mul'atee Decoder waraabuuf jiraa jedheen yaaduu itti fufe, sababiin isaas gaaffiin koo waa'ee murtee kennuu fi AI fi waltajjiiwwan akka tasaa kan duraa caalaa baay'ee cimaa natti fakkaate. Kan isaaf galateeffatu, akkas godheera, innis itti maxxane. Haasaan kun yeroo tokko tokko wal-xaxaa ta’e, akkasumas AI’n baafannaa namootaaf akkamitti akka itti dhaga’amu irratti walii hin galle ifaadha. Garuu kana booda kana hin diriirsu.

Tole: Shishir Mehrotra, Hojii Gaggeessaa Olaanaa dhaabbata Superhuman. Kunoo deemna.

Af-gaaffiin kun dheerinaafi ifa ta’uuf salphaatti gulaalameera. 

Shishir Mehrotra, ati hoji gaggeessaa olaanaa dhaabbata Superhuman ti. Baga gara Decoder dhuftan.

Na qabaachuu keessaniif galatoomaa.

Asitti argamuun kee gammadeera. Xiqqoo na ajaa’ibe as jirta. Gaaffiiwwan tokko tokko maal akka ta’an ni beektu jedheen yaada, garuu akka ati ittiin hojjettu baay’een gammada. Waa'ee AI gaaffii baay'een qaba, namoonni waa'ee AI maaltu akka itti dhaga'amu, achiis amala ati Grammarly keessatti jalqabde, innis oomisha kee keessaa tokko, kan namoonni waa'ee AI miira guddaa akka itti dhaga'amu taasise. Kanaaf keessa seenuuf jirra.

Mee jalqabarraa haa jalqabnu. Superhuman abbummaa Grammarly fi Coda qaba. Dhaabbilee baay'ee qabda. Caasaa Superhuman fi oomisha kee hunda dafii qofa ibsi.

Superhuman jechuun AI native productivity suite dha. Bakka namoonni hojjetan hundatti AI fidna. Dhuma bara darbee maqaa dhaabbata keenyaa Grammarly irraa gara Superhuman tti jijjiirre. Sana kan goonu bal’inni waan hojjennu xiqqoo waan bal’ateef. Kanaafuu, gargaaraa barreeffamaa nama hundaaf jaallatu kan ta’e Grammarly malees, amma iddoo sanadaa Coda jedhamu, fi maamila email baay’ee beekamaa ta’e Mail jedhamu qabna.

Oomisha haaraa Superhuman Go jedhamu jalqabneerra. Go waltajjii gargaarsa AI proactive fi dhuunfaa kallattiin bakka hojjettu hundatti networkii siif fidudha. Kanaafuu namoota Grammarly beekaniif, Go akka yaada ijoo sana fudhachuu fi namni kamiyyuu akkuma Grammarly hojjetu ergamtoota hojjetan akka barreessu hayyamuutti yaaduu dandeessu. Bakka bu’aan gurgurtaa kee, bakka bu’aan deeggarsa kee fi kkf, hundi isaanii bakka ati hojjettutti si waliin hojjechuuf gargaaruu danda’u.

Yaadni ijoo meeshaaleen AI irra caalaan isaanii jijjiirama guddaa amala barbaadu jechuudha. Bakka hojjettan AI fidna. Oomishaalee keenya hunda keessatti guyyaa guyyaan appii fi ergamtoota adda addaa gara miliyoona tokkoo argina. AI muuxannoo keessan keessatti haala wal hin tuqneen walitti makuu, kanaaf waa’ee AI yaaduu hin qabdan.

Waggootaaf Grammarly waliin waan hojjechaa turre kana. Amma immoo namni kamiyyuu Superhuman Go waliin sana irratti akka ijaaruuf sana banaa jirra.

Aniifi ati torban muraasa dura wal-irratti wal-qunnamnee turre, wantoota haasofne keessaa tokko, Seerluga, namoota baay’eedhaaf, akka kiiboordiitti kan ibsamu ta’uu isaati. Bilbila keessanii fi sanadoota keessan irratti mul'ata. Yeroo baay'ee akkaataa wantoota akka Google Docs wajjin hojjechuu kee mirkaneessitu adda baasuu irratti dabarsita. 

Oomishaaleen sun hundinuu AI haala ati ibsitu sanaan walitti makuudha. AI sirriitti bakka galchuu cina, sirriitti qaree kee cina kaa'atte jedheen yaada. Garaagarummaan guddaan siif maali?

Duraan dursee, isaan keessaa baayyee muraasni dhugumatti addatti akka gaariitti hojjechaa jiru jedheen yaada. Muraasni ni hojjetu. Garuu akkuman jedhe guyyaatti appii addaa miliyoona tokko argina.Karaan waa’ee Seerluga itti yaaddu gargaaraa kee kan bakka hunda jiraatudha. Web app keessa jiraachuu dandeessa. Gmail ta'uu danda'a, Google Docs ta'uu danda'a, Coda ta'uu danda'a, Notion ta'uu danda'a. 

Appii desktop keessa ta'uu dandeessa. Sun Apple Notes ta’uu danda’a, sun Slack ta’uu danda’a, sun app fayyadamaa jirtu kamiyyuu ta’uu danda’a. Appilikeeshinii mobaayilaa hunda ta'uu danda'a. Nuyi, iyyannoowwan sana keessaa tokkoon tokkoon isaaniif, karaa sirrii waan hojjettu ilaaluuf, haala siifi iyyannoo sanaaf hin mul’anneen yaadannoo itti kenninu, akkasumas bakka kee bu’uun jijjiirama akka goonu adda baasneerra. Bakka hundatti sana gochuunis yaada (proposition) dha.

Meeshaa irraa gara meeshaatti yeroo utaaltu tokkoon tokkoon isaanii keessatti gosoota AI adda addaatu ​​jira. Irra caalaan isaanii dhugumatti sana hin qaban. Akkuman jedhe guyyaatti fuula addaa miliyoona tokko argina. Kanneen akkas muuxannoo walitti makame tokkoo ta’ee itti hin dhaga’amu. Kanaafidha fayyadamtoota guyyaa guyyaan socho’an gara miliyoona 40 kan qabnuuf isaanis kanumaaf nu fayyadamu.

Bakka hojjettu hunda ilaaluun waadaan jiru akka waan ta'etti sitti dhagahama, meeshaan kee meeshaalee adda addaa iddoowwan sana hunda keessatti si mudachuu danda'an caalaa sammuu qaba.

Eeyyee, caalaatti sammuu qabaachuun qaama isaa ta'uun isaa hin oolu. Namoota baay’eedhaaf, muuxannoo barame tokko qofa kan dhuguma akka nama dhugaa (virtual human) si cinaa hojjetutti sitti dhaga’amu.

Kanaafuu walsimannaa muuxannooti moo bu’aa fooyya’aa fi faayidaa qabudha?

Lamaanuu ta’a. Seerluga yeroo hunda jiraachuun isaa baay’ee barbaachisaa fi [innis] bu’aa caaslugaa qulqullina baay’ee olaanaa qabu. Oomisha kana kutaa kutaatti yeroo qoodnu, “Laayibarii waltajjii Caasluga fudhannee gara waltajjiitti jijjiiruuf jirra” jenne. Kanatu Go jennee waamna. Sunis namoonni biroo ergamtootaa fi muuxannoo muuxannoo qulqullina olaanaa qabu kan nuti bakka hundatti akka isaaniif ta’u gochuu dandeenyu akka uumuuf hayyamuudha.

Tole. Gurgurtaan meeshaalee sanaa maal akka ta'e akka yaaddan hubachuu barbaade. Sun gaaffii koo itti aanuuf baay’ee barbaachisaa natti fakkaata.

Wanti biraa ani baay'ee gaafachuu barbaadu gaaffii ani nama hunda gaafadhudha, garuu asitti qoodni xiqqoo ol'aanaa natti fakkaata. Waa’ee murtii ti. Murtoo akkamitti goota? Bu’uurri kee maali?

Akkaataa murtoo gaarii itti murteessinu irratti yaada adda addaa hedduu qabna. Yeroo dheeraa dura barreeffama Eigenquestions jedhamu barreesseen ture, kunis waa'ee furmaata sirrii qofa osoo hin taane, gaaffii sirrii akkamitti frame gootu? Gama sirna nuti itti fayyadamnuun, inni baay’ee kan seera qabeessa ta’e waan nuti hojjennu Dory and Pulse jedhamu yoo ta’u, kunis adeemsa murtee kennuu keessatti yaada garee (groupthink) akka ofirraa baattuuf karaa yaadaafi yaada itti gaafannudha.

Garuu isaan lamaan tarii gareewwan as Grammarly ykn kanaan dura Coda ykn sana dura yeroon YouTube ykn Google, fi kkf hojjedhu yoo gaafatte baay'ee caqafaman ta'uu hin oolu.

Kun garamitti akka deemaa jiru hubachuu dandeessu. Kana hojiitti haa galchinu. Seerluga keessatti amala Expert Review jedhamu kan akkaataa barreeffama fooyyessuuf yaada maddisiisu jalqabde. Gorsa ogeeyyii irraa argame walsimsiiseera. Maqaawwan biroo hedduu keessaa maqaa koo fayyadameera: gaazexeessitoota Keesii Niwutan fi Juulii Angwiin, sarara gadi bu'uu dandeessu; bell hooks achi keessa ture, kunis karaa mataa isaatiin kan nama kofalchiisudha. 

Kana gochuuf maqaa keenyatti fayyadamuuf hayyama keenya hin qabdan. Maqaa sana cinatti mallattoolee sakatta'iinsaa xixiqqoo haala kamiinuu ofiisaa ta'uu isaa agarsiisan qabda turte. Namoonni kana hin jaalanne, ani kana hin jaalanne, ati immoo amala sana haqxe. Waa’ee murtee maqaa hayyama hin qabneen amala kana eegaluu fi murtee amala kana hiikuu natti himi.

Waa’ee kanaa xiqqoo ni dubbanna jedheen eege, kanaaf yaada adda addaa baay’een irratti qaba.

Duraan dursee, addunyaan guyyoota kanatti ogeeyyii fi yaada maddisiistotaaf hammam qormaata akka ta’e nan hubadha, nan kabajas nan jedha. Namoota akka keetii, namoota akka ati kaafteef hiriyaa ta’uu irraan hojii dheeraa hojjedheera. Isaanif akka nuti gaʼumsa hin qabne natti dhagaʼamuun koo baayʼee na dhukkube. Kanaafis dhiifama gaafachuu baay’een barbaada. Kaayyoon keenya akkas hin turre.

Amala addaa ati dubbattu irratti, waa’ee isaa caalaatti akka dubbannu mirkanaa’adha, garuu ilaalcha sadarkaa olaanaa kennuu qofaaf, ilaalchi ani isaaf qabu amalli sun amala gaarii akka hin turredha. Ogeessotaaf gaarii hin turre, fayyadamtootaaf gaarii hin turre. Innis amala hamma tokko awwaalame ture. Fayyadama baayyee xiqqaa qaba ture. Torban darbe kaaftee dubbattee turte. Namni kamiyyuu akkasumaan argachuuf ji'oota itti fudhate. Hundasun dhuguma dhimma hin qabu. Waan baay'ee, baay'ee kana caalu hojjechuu dandeenya. Kana caalaa ni dandeenya, ni hojjenna jedheen amana.

Dafnee ajjeesuuf murteessine. Kan hubatamuu qabu, himanni fi kkf osoo hin jiraatin dura yaadni tokko tokko osoo jiruu ajjeesuuf murteessine. Amala gaarii hin turre qofa. Tarsiimoo keenyaan kan wal hin simne ture. Akkaataa nuti duukaa deemuu barbaannu hin turre. Ogeeyyiin waltajjii keenya irratti akkamitti hirmaachuu qabu jennee yaadne irratti ilaalcha baay’ee fooyya’aa qabna, kanaafis baay’een gammada.

Namoonni meeqatu Superhuman keessatti hojjeta?

Gara 1,500 ta'u.

Kanaafuu namoota 1,500 keessaa namoonni meeqatu amala kana jalqabuuf murteesse?

Garee xiqqaa ture. Hogganaa oomishaa fi injinaroota lama ta'uu hin oolu.

Adeemsa murtee kennuu kee keessaa bakka yaada sirrii gaafachuu kee mirkaneessitee fi sana booda garee yaada qabaachuu kee itti mirkaneessitu ibsite keessatti, maqaa namootaa hayyama malee fayyadamuun akka isaan maraatu gonkumaa hin dhufne?

Tarii duubatti deebi'ee waan garee kana kakaasee fi maal gochuuf akka yaalan fi maaltu akka gadi bu'e dubbachuu qaba. Mee waan isaan gochuuf yaalaa turan irraa haa jalqabnu. Isaanis waan nuti fayyadamtoonni akka barbaadan ilaallu fi waan ogeeyyiin akka barbaadan barbaannu irraa dhiibbaa guddaa geessisaniiru.

Mee fayyadamtoota irraa haa jalqabnu. Namoonni baay'een waa'ee Grammarly akka maayilii dhumaa AItti dubbatu. Isaanis, “Bakka hojjettu hundatti barsiisaa caaslugaa kee si cinaa akka jiru sitti dhagaʼama” jedhu. Kanaaf fayyadamtoonni keenya baay’een isaanii wantoota akka, “Barsiisaa caaslugaa kee osoo hin taane, namoota jireenya koo keessatti hafan hunda ta’ee akkasuma na waliin ta’uu danda’a ta’ee maaltu sitti dhaga’ama? Hogganaan gurgurtaa koo na cinaa taa’ee oomisha dogoggoraa gorsuuf akkan jiru akka natti himu nan barbaada.Namni deeggarsa koo na cinaa taa’ee, ‘Nama kanaaf iimeelii erguuf jedha, torban darbe dhimma deeggarsa guddaa akka qaban beekuu qabda, ati immoo akkan jedhu nan barbaada isaanitti haasaʼuu kee dura akkas taʼe beekamtii kenni’.” 

Sun ethos ijoo waan ijaaraa jirru kanaati. Muuxannoowwan biroo hedduun akka si waliin dhufanitti Seerluga fudhachuu fi bal’isuu dha. Namoota sana keessaa tokko tokkoof namoonni isaan yaada irraa barbaadan namoota isaan dinqisiifataniidha. Ogeessota addunyaa kanaati, namoota ol ilaalanii fi moodeela ta’uuf yaalan. Har'a LLM waliin sana gochuuf yaalu. ChatGPT fi Claude dhaqanii “Nilay waa’ee barreeffama koo maal yaada?” Waan fayyadamaan sun hojjechuuf yaaluuf kaka'umsa kan ta'e sun ture.

Gama biraatiin immoo waan ogeeyyiin hojjechuuf yaalaa turan ture. Tarsiimoo keenya asitti uumnee, Seerluga gara waltajjiitti jijjiirree, namoonni jalqaba yeroon waa’ee kanaa yaadu bilbile tuuta ogeeyyii turan. YouTubers beekamoo tokko tokko waliin haasa'eera, barreessaa kitaabaa dhuguma beekamaa ta'e tokko waliin haasa'eera, hundi isaaniis waanuma tokko natti himan. Yeroo ammaa kana ogeeyyii ala jiraniif addunyaa dhuguma rakkisaadha. Dhuguma connection oofuun rakkisaadha. Yoo barreessaa kitaabaa taate, karaan ati deeggartoota kee bira geessu kitaabota baay’ee maxxansuu qofa. Hundi isaaniis waan hojjennu dhaga’anii, “Mucaa, deeggartoota koo waliin walitti dhufeenya itti fufiinsa qabu uumuun dhuguma ajaa’iba ta’a. Yeroo kitaaba koo lafa kaa’an maaltu ta’a? Ammallee isaan waliin ta’ee karaa irratti isaan gargaaruu nan danda’aa?” Addunyaan isaan irratti akka jijjiiramte, AI Overviews tiraafikaa isaanii tuuta hatuu fi kkf itti dhagahama. Kun karaa baayyee fooyya'aa ta'e fakkaata.

Kaka'umsi isa duuba jiru kanuma ture. Gareen fi feature’n sun hin geessine. Gama lamaaniinuu hin geessine, dhuguma. Muuxannoo fayyadamaadhaaf baay'ee suboptimal fi ogeessaaf suboptimal ta'uun isaa ifa ta'een xumurre. Sababni bu’uuraa waan torban darbe dubbattedha, bu’aa hojii maxxanfame irratti hundaa’uun akka gulaalaatti maal akka hojjettu distill gochuun dhuguma rakkisaa ta’uu isaati. Dhuguma AI’f akkas gochuun rakkisaadha. Sun amala gaarii akka ta'uuf kaadhimummaan keessan nu barbaachisa.

Kanaafuu waan addatti gaarii hin turre jalqaban jedheen yaada. Sana gochuu fi irraa barachuun qaama adeemsaati, garuu waan isaan hojjechaa jiru jedhanii yaadan kanuma.

Sirrii. Maqaa koo fayyadamuuf meeqa naaf kaffaluu qabda jettanii yaaddu?

Dhuguma waa’ee attribution yaaduu fi waa’ee fakkeessuu fi kkf yaaduun barbaachisaa dha. Akka ogeessaatti daldala interneetii irratti hojjettu qabda. Yaadni jiru qabiyyee yeroo achi keessa kaa'an, ana dabalatee, namoonni akka itti fayyadaman abdii qabda. Qabiyyee namoota biroo eeruun barbaadda. Namoonni akka si waliin walqabsiisan barbaadda. Ati dhuguma, .dhuguma yeroo akkas godhan siif attribute akka godhan abdii qaba. Namni tokko qabiyyee kee yeroo fayyadamu, sitti maxxansuu qabaa? Eeyyee kaa. Akkasumas sitti maxxansuuf maqaa kee fayyadamuu qabda.

Sararri adda ta’e jira innis, namoonni si fakkeessuu danda’uu qabuu? Sunis ulaagaa baayyee adda ta'e natti fakkaata. Himata sanas argine. Kabajaan himannaan dhiyaate bu'aa kan hin qabne ta'uu ni amanna. Yaadni amala fakkeessuudha jedhu baay'ee diriirsuudha. Caqasni hundinuu baay’ee ifa ture, “Kun nama kana qofaan kan kaka’e osoo hin taane, hojii addaa nama murtaa’e kana irraa kan kaka’e, walitti hidhamiinsa ifa ta’e kan itti deebi’ee itti deebi’u qaba.” Qormaata [fakkeessuu] sana irraa fagoodha.

Hojiin kee yoo itti fayyadame, siif madda ta'uu qabaa? Eeyyee, gochuu qabda jedheen yaada. Kontiraata gaarii ta'e sun ta'a. Yeroo hunda hin ta’u. Oomishaaleen hojii kee fayyadamu malee amaloota hin taane baay'eedha. Amala gochuun baay’ee barbaachisaa ta’ee nutti fakkaate. Ilaalchi akkas ta'a jedheen yaada.

Mee karaa biraatiin garagalcha–

Mee eegaa mee gaaffii sana irra deebi'ee isin gaafadha. Yoo fakkeenya kootti fayyadamte meeqa naaf kaffaluu qabda?

Si fakkeessuu hin qabnu, period. Nuti hin goone. Yoo hojii kee fayyadamne, oomishni LLM kamiyyuu ykn oomishni kamiyyuu tasumaa hojii kee yoo fayyadame, isaan siif maxxansiisuu qabu, sitti deebi’anii walqabsiisuu qabu. Sun kontiraata namaa akkamitti interneetiin hojjechuu akka qabu qabnudha. Dhuguma barbaachisaa dha. Istaandardii ati LLM irraas barbaaddu ta’uu qaba.

Gaaffii baay’ee adda ta’ee fi ati asitti gaafattu, kan caalaatti barbaachisaa ta’e natti fakkaata. Dhuguma ani asitti kan dhufe amala kana ittisuuf miti. Amala gaarii natti hin fakkaatu. Sarara kanaaf dhihoo ta’uuf hin yaalu. Kaayyoon keenya inni guddaan waltajjii baay'ee akka YouTube ijaaruudha jedheen yaada. Waltajjii keenya irratti argamu filachuu qabdu. Muuxannoo itti amantu filachuu fi ijaaruu danda’uu qabda. Moodeela daldalaa kee filachuu qabda. Yeroo moodeela daldalaa kee filattu gumaacha itti gooteef kaffaltii argachuu qabda. Moodeelli nuti irratti hojjechaa jirru kanuma. Dhuguma bakki ani ta’uu barbaadu achi.

Feature sana ittisuuf as hin jirre jechuu kee nan dhaga’a. Sekondii tokkoof qofa tartiiba yeroo keessa isin kaa'uu barbaada. Feature kun eegalameera. Dhugaadha. Yeroo fudhate osoo nuti illee hin argatin, fi seenaa waa'ee isaa barreessinu. Sana booda dhoohe. Namoonni biroo hedduun waa'ee kanaa seenaa barreessaniiru.

Deebiin jalqabaa ati beeksisa hamaa kanaaf kennite namootaaf email opt-out dhiyeessuu ture, bakka yoon maqaan koo akka itti fayyadamu hin barbaanne, email Superhuman ergee, “Maaloo na baasi” jechuu danda’a. Himata sana booda qofa feature kana addaan kutte. 

Sun dhugaa miti Nilay. Komii jalqabaa ogeeyyii muraasa irraa dhageenye. Isaanis, “Ani amala kana keessaa ba’uu nan barbaada” jedhanii waan isaan gaafatan irratti xiyyeeffanne. Sana booda taa’ee feature sana cimsinee ilaalle, dhugaa dubbachuuf yeroo tokkollee irratti hin dabarsine ture. Anis dhufee ilaaleen, “Kun nuuf off-strategy dha” jedheen.

Himannaan osoo hin jiraatin haala gaariin gadi buusnee akka jirru beeksifne. Sababni nuti gadi buusneef hunduu tooftaa malee waan nuti gochuu barbaannu miti. Uumtoota waliin akkasitti hojjechuu hin barbaannu. Waltajjii isin irra ta’uu barbaaduu qabdan ijaaraa jirra jennee yaadna. Akkamitti hojii kee fudhattee namoota bakka hundatti akka argamu mirkaneessuu dandeessuuf qaama furmaataa ta’uu abdii qabna jennee yaadna. Sarara sanatti bakka kamittiyyuu dhihoo ta’uun galma keenya hin turre. Garuu feature gaarii waan hin turreef gadi buusne.

Siif off-strategy dha jetta. Amalli akka ergame ifaadha. Yeroo erge sanatti maali on-strategy isa taasise?

Yeroo sanatti gareen kun akkas gochaa akka jiran amane. Fayyadamtoota ilaalaa kan turan yoo ta'u, fedhii fayyadamtootaa tokko irratti kan xiyyeeffatan yoo ta'u, kunis, "Yeroo kanatti ogeessi tokko yaada naaf kennuu osoo danda'ee natti tola. Gurgurataan koo yaada naaf kennuu natti tola. Namni deeggarsa koo yaada naaf kennu natti tola. Waaqolii tolfamaan koo yaada naaf kennuu danda'ee natti tola. Ogeessi kun osoo yaada naaf kennu natti tola." Ofii isaatiin kaka’umsi fayyadamtoonni qaban sun dhuguma gaarii natti fakkaata, akkasumas ogeeyyii fi uumamtoonni akka itti hirkatan kan ani jajjabeessu natti fakkaata. Carraa guddaadha.

Gatiin sanaa $0 yoo ta'e maaliif itti hirkatu?

Lakki, gatii $0 akka hin taane mirkaneessuun hojii keenya ta'uu qaba. Akka isin barbaanna–

Meeqa naaf kaffaluu qabda jettanii yaaddu?

Ifa ta'uuf, yeroo hojjettuergamaa fiduuf hojjedhu, craft it, platform keenya irratti kaa'i, sana booda kaffaltii argachuu qabda. Akkuma akkaataa waltajjiiwwan akka YouTube itti hojjetan.

Diinagdee keessa na deemsi. Yoo waltajjii “Tole, Nilay Patel gorsa siif kennuu danda’a Grammarly keessaa” jedhee naaf hayyamu yoo jalqabde, dinagdeen waltajjii sanaa maali? Sana gochuuf kaffaltii meeqa argadha?

Amma moodeela daldalaa kana ijaaraa jirra. Yeroo ammaa kana suuqiin keenya kanaaf moodeela kaffaltii kan galii 70 / 30 qoodamuu qabu kan akkaataa oomishaaleen biroo baay’een hojjetan waliin baay’ee wal fakkaatu qaba. Ergamtuu akkasii ijaaruuf deemuu yoo barbaadde har'a sana gochuu dandeessa. Ogeeyyiin kanaan dura qaban hedduudha. Sunis kutaa ijoo tarsiimoo keenyaati.

Osoo duraan sirna sana qabaattanii sirna biraa maqaa koo bilisaan fayyadamu maaliif ijaarta?

Yeroo sanatti sirna hin qabnu turre. Isaanis amala baay’ee adda ta’aniidha. Gareen Expert Review ijaare, fedhii kana furuuf yaalaa turan, isaan qofa darban.

Maqaa koo yeroo meeqa fayyadamte?

Dhimma seeraa waan ta’eef, dhuguma gosoota wantoota sanaa bal’inaan keessa seenuu hin danda’u, garuu bu’uuraan nama hundaaf lakkoofsa baay’ee xiqqaa ture. Amalli kun itti fayyadama baayyee xiqqaa qaba ture.

Gareen maqaa murtaa'e turee? Maqaa iiteer keessaa baasuu qofa turee? Maqaa akka tasaa hallucinating turee?

LLMwwan beekamoo ta'an irraa sirriitti dhufe. Kanaafuu sirriitti muuxannoo ati gara Claude ykn Gemini ykn ChatGPT dhuftee, “Barreeffama kana fudhattee, namoota yaada irratti kennuudhaaf baay’ee faayidaa qaban gorsuu dandeessaa, hojiiwwan isaanii baay’ee hawwataa ta’an fudhattee sana fayyadamtee yaada naaf kennuuf yaaluun sitti fayyadamuu dandeessaa.” 

Karaa biraatiin, sun fayyadamtootaaf gaarii gochuuf waan baay’ee cimaa ta’ee fi fedhii sana qabatamaan guutuuf namoota akka keetii wajjin hojjechuu barbaachisa.

Yeroo meeqa maqaa namootaa fayyadamaa akka turte hordoftee?

Walqunnamtii adda addaa hunda galmeessisuun keenya hin oolu, eeyyee.

Kanaafuu maqaan koo yeroo meeqa akka mul’ate ykn maqaan Keesii Niwutan akka mul’ate, ykn waan akkasii galmee qabdaa?

Akkasitti mallattoo itti hin godhamne, garuu himataaf ifatti oomishuuf nurra jiraata.

Gaazexeessituu Juuliyaa Angwiin himannaa gitaa bantee jirti. Karaan deemuu danda'u baay'eedha. Himannaan bu’aa kan hin qabne ta’uu dubbatteetta. Abukaatoon keessan himannaan sun bu’aa kan hin qabne ta’uu isaa isin amansiisuuf maal jedhan?

Abbootiin seeraa maal jedhan? Dhugumatti baay’ee ifaadha. Qormaata layman’s test dha, baay’ee ifaadha. Fakkeessuun qofa miti. Yeroo amala kana ilaaltan, gubbaa fi jala paanaalii irratti hidhaa tokko tokko hunda cinatti ibsi ni jira, kunis namoota kanaan kaka’umsa akka qaban baay’ee ifatti ibsa. Namoota kana waliin hariiroo akka hin qabne ifatti ibsa, egeree sun akka ta’e. Karaa biraatiin akka amala gaariitti ittisuuf hin yaalu. Sarara kanarra jiraachuu hin barbaadu.

Tarii sekondii tokkoof duubatti deebi’ee, haala akkanaa yeroo jalqabaaf miti jechuu nan danda’a. Duraan garee kana Google irratti geggeessa ture — garee YouTube nan geggeessa ture. Yeroon YouTube gahu yeroo sanatti Viacom irraa himannaa guddaa qabna turre, himata baayyee ilaalame kan injifanne. Murtii gaggabaaboo irratti injifanne qabatamaan. Guutummaatti daangaa seeraa qaxxaamurree. Garuu ulaagaan nuti of qabanne sun miti.

Sana ilaallee seerri kana gochuu nu hin dirqisiisu jenne, garuu kana caalaa waan baay’ee hojjechuu filanne. Uumtoonni qabiyyee namoonni biroo bakka isaanii bu'anii olkaa'an argachuu akka danda'an karaa mirkaneessuuf Content ID jalqabne. Sagantaa kalaqaa banaa jalqabne, kunis hangan beekutti ammallee waltajjii qooda galii banaa qabu kan ala jiru qofaadha.

Ulaagaa seeraa ulaagaa sirrii ilaalamuu qabu natti hin fakkaatu. Itti dhihaachuuf hin yaalu. Isa jalatti akka hin qaxxaamurre naaf ifa ta’a, garuu sun dhimma hin qabu. Ulaagaa sanatti dhihaachuuf yaalaa hin jirru. Uumtoota hojjechuuf nu barbaachisa. Waltajjiin keenya akka hojjetuuf moodeelota daldalaa isaanii hojjechuuf nu barbaachisa, kunis waan YouTube irratti ta’ee wajjin baay’ee wal fakkaata.

Waa'ee YouTube yaada hedduu qaba. Waa’ee YouTube isin gaafachuuf deema. Dhimma Viacom irratti yaada baay'een qaba. Wanti Google fi YouTube waliin ta'e baay'een isaa bu'uura interneetii fi imaammata interneetii irratti akka har'a beeknutti. Sun sababa AI'n jijjiiramaa jira. Kanaafuu waa'ee waan sanaa si gaafachuu barbaada sababiin isaas aniseenaan kee namoota har'a keessattuu waa'ee AI maal akka itti dhaga'amu irratti ifa guddaa ni kenna jettee yaadi.

Sirrii.

Dabaree tokko kana irratti turuu qofan barbaada. “Fakkeessuu” jechaa jirta, garuu himata keessatti himannaan sun miti. Himannaan himata kana keessatti dhiyaate seera New York fi California keessatti dhaabbileen hayyama isaanii malee maqaa fi eenyummaa namootaa kaayyoo daldalaaf akka hin fayyadamne dhorkudha. Kanaaf, kunoo ati asitti kaayyoo daldalaa qabda turte. Software gurguraa turtan maqaan akka maqaa keenyaan kaka'ee mul'achaa turan. 

Himata kana keessa hin jiru. Kutaa sanaaf hin mallatteessine. Kutaan sun hin mirkanoofne. Hanga ammaatti akkan si hin himanne waadaa isiniif gala. Garuu barruun kallattiin fakkeessuu irraa baayyee adda. Innis fakkeenya daldalaaf fayyadamuudha. Ati immoo bu’aa malee jechaa jirta, bakka kamittiyyuu addatti sana irratti xiyyeeffachuu kee hin argine.

Himata fi dhimma mana murtiif falmii seeraa dhiisuun qaba. Ilaalchi keenya waa’ee isaaf tuuta hojii achi ture, maqaa oomishni biraa kamiyyuu hojjetu, waan LLM pilaaneetii kanarra jiru hundi hojjechaa jiruu fi kkf baay’ee ol ta’e kan sadarkaa madaalawaa ta’e ture jedheen yaada. Akkasumas karaa madda isaa ibsuu bira darbee maqaa fi fakkeenya fayyadamuutti hin dhihaanne.

Duraanis amalli kun hamaadha jettaniittu, kanaaf kana irratti baay’ee si hin hammer, garuu gulaallii maqaa koo irratti madde dubbisaa jira, kunis hamaa qofa. Ani jecha jechaatti gulaallii kana gonkumaa hin kennu ture. Innis “jechoota miiraa ykn qooda irratti hundaa’an kanneen yeroo ammaa kana eebba kun maaliif akka barbaachisaa ta’e hubachiisuun danda’amu dabaluudhaan qooda mata duree tokkoo ol kaasuu qaba” jedha. Waggoota 15 oliif gulaalaa ta’ee jira. Ani jecha jechaatti waan akkasii dubbadhee hin beeku.

Sababni maaliif akka ta'e pinn goote. Yaadni akkaataa gulaallii kee hojii dhumaa irraa saaxiluu dandeessa jedhu, waan hin danda’amne qofa natti fakkaata. Hojii xumuraa sana irraa deebi’anii “sana dura dabarsaan gulaaluu maal ture?” Sana akka gaariitti hojjechuuf hojjechuu qabda. “Kunoo akkasitti wantoota kana gulaala” jechuu qabda. Akkasumas tajaajila sana kennuu dandeessu, kaffaltii argachuus ni dandeessu jedheen yaada. Akkasumas waltajjiiwwan isin sana gochuuf filattan keessaa tokko akka taane abdii qabna.

Kanaafuu, tarree maqaan eenyuu akka amala keessatti fayyadamu kan yaadannoo qabu hin qabdu, garuu galmee nama amala sana fayyadamu hunda qabda, galmeewwan sun maqaa of keessaa qabu jettee tilmaamuun, yoo argannoo bira geesse sanas dhiyeessuu akka dandeessu tilmaamta.

Akka gaafatamnu mirkanaa’adha. Eeyyee.

Tarree sana dhiyeessuu ni dandeessa jettee yaaddaa?

Akka gaafatamnu mirkanaa’adha. Ni ilaalla.

Sababni isaas, karaan himata kana irra darbuu dandeessu tokko, “Dhugaa dubbachuuf, hanga isheen gaafachuuf deemtutti maqaa Juuliyaa fayyadamnee hin beeknu” jechuu qofa ta’uun isaa natti dhaga’ama. Akkuma OpenAI himannaa New York Times irratti deebii kennu, “Hanga wantoota seeraan alaa jettan addatti akka hojjennu nu kakaastantti kun ta’ee hin beeku.” Kunoo immoo kanuma baatee jirta. “Dhugaa dubbachuuf hanga nu gaafattutti maqaa kee maddisiifnee hin beeknu” jechuu dandeessa. Sun dhufee jiraa?

Ittisa keenya keessatti wanti ani hin uwwifne baay’eedha, garuu hundeen falmii kanaa akkas ta’uuf hin deemu jedheen yaada. Ijoon falmichaa wanti nuti hojjenne qabiyyee interneetii irratti argamu (normal attribution of content on the internet) ta’uu isaati.

Sababni ani kana baay’ee addatti gaafadhuuf, “Heey, dhugumatti maqaa kee fayyadamnee hin beeknu,” “Heey, gatii attribution ilaalchisee miira adda addaa qabna” jechuu irraa bakka adda ta’etti si kaa’a. Sababni ani gaaffii kana hamman gaafadhutti gara jabeessa ta’ee gaafadhuuf ittisi isaa namoonni oomisha sana fayyadamuu fi dhiisuu isaanii ykn maqaan sun mul’achuu fi dhiisuu isaa natti hin fakkaatu. Isaan sun ifatti murame, baayinarii on ykn off qofa natti fakkaata. “Maqaan kee gonkumaa hin mul’anne, nu himachuu hin dandeessu.” Ittisaan, “Heey, attribution akkasitti hojjechuu hin qabu” jechaa jirta.

Duraan YouTube irratti itti gaafatamaa olaanaa oomishaa turte, YouTuben immoo skandaalota maqaa uumaatiin ibsama. Waggaa waggaan, waa’ee viidiyoo react irratti skandaalli biraa ni mul’ata. Waggaa waggaan waa’ee itti fayyadama mirga waraabbii irratti, waa’ee Marques Brownlee irraa uumaa AI hojjettee viidiyoo miliyoona tokko qofa isa fiigdee ilaalcha isaa hatuu dandeessaa fi dhiisuu kee irratti skandaalli biraa ni jira.Innis hundee sirna ikoo uumaa YouTube ti.

Yeroo seenaa kana barreessinu YouTuben maalummaa kanaaf deebii akkamii akka kenne beektu? Sirna fakkeenya isaanii AI adda baasuu dursee ilaaluuf na afeeraniiru, sababiin isaas sun isaaniif press gaarii akka ta'u waan beekaniif. Osoo ammallee YouTube hojjechaa jirta ta'ee, feature akkanaa akka bahu hayyamtee beektaa?

Akkaataan amma ibsite nama hawwata. Duraan dursee kanneen ati ibsite tokko tokko, viidiyoo react akka scandal ibsuun karaa baay'ee hawwataa ta'een ibsuudha. Sababni isaas akkan yaadu–

Oo, isaan guutummaatti skandaalota.

Hiika kee naaf galeera. Akkasumas haala nama ajaa’ibuun jaallatamo waan ta’aniif gosa qabiyyee guutuu akka uumamu taasisaniiru. Likeness detection, Content ID, hundi isaanii meeshaalee ajaa'ibaa uumamtootaaf turan. Gareen koo meeshaa ID Qabiyyee yaada walfakkaatuun ijaare. 

Yoo namni tokko Marques Brownlee irratti akkas godhe fi isaan viidiyoo isaa copy godhanii kaa'an, sana booda meeshaa sana fayyadamuu dandeessu inni immoo deemee claim gochuu qofa osoo hin taane, maallaqa irraa argachuus deemuu danda'a. Sun meeshaa YouTube’f ijaarre yoo ta’u, haala nama ajaa’ibuun jaallatamaadha jedheen yaada. Waan skandaala fakkaatu fudhannee baay'ee irra darbine. Super clear ta’uuf, waan seerri barbaadu miti.

Lakki, seerri tokko tokko maal akka barbaadu naaf gala, garuu itti fayyadamni Content ID fi lagannaa mirga waraabbii kennuu, kunis waan na mudatedha, yoo akka uumaatti lagannaa mirga waraabbii uumaa biraa irratti baafte, sun tarkaanfii niwukilaraa, kan bu’aa hawaasummaa fi hawaasaa hamaa wajjin dhufa.

Ifa ta’uuf, yoo Content ID fayyadamtee fi maallaqa argachuuf fayyadamte, hojii dhaabuu hin baasu.

Sirrii. Garuu ani kanin jedhu dinagdeen YouTube writ large ibsamee fi karaa hedduudhaan oomishoonni dhimmoota attribution fi kaffaltii fi monetization — bakka ilaalchi itti yaa’uu fi eessatti maallaqni itti yaa’u irratti ijaaramaniiru. 

Content ID kalaqa ajaa'ibaati sababiin isaas namoonni ilaalcha tokko tokko akka argataniifi namoonni sirrii ta'an kaffaltii akka argatan waan taasisuufi. YouTube’n muuziqaa malee hin jiru. Yoo muuziqaan sun yoom iyyuu YouTube irratti argame, Content ID muuziqaa sana adda baasee kaffaltii isaaniif argachuu waan danda'uuf maxxansitoonni kaffaltii argatu. Sana naaf gala. Garuu sun sirna attribution hordofee fi monetization geessudha. 

Ani kanin jedhu qofa, YouTube akkamitti akkas jechuu akka danda’u hin argu, “Marques Brownlee osoo Marques Brownlee hin kaffaliin viidiyoo keessan akka gulaaluuf ni hayyamna.” Sirna ikoo sana keessa hin jiraatu ture. 

Lakki jette qofa. Wanti YouTube godhe, “Yeroo ta’u, akka argattu si gargaaruuf jirra” jechuu dha, garuu nama akka hin hojjenne dhorkaa hin jirtu. Ulaagaa baay’ee adda ta’edha.

Garuu ummanni kaffaltii akka argatu mirkaneessaa jirta.

Booda mirkaneessaa jirta. Ifa ta’uuf yaadni mirga waraabbii himannaa maqaa fi fakkeenya irraa baay’ee adda. Viidiyoo, “Heey, Marques Brownlee baay’een jaalladha, kunoo waan inni jedha jedhee yaadu,” ykn “waa’ee Nilay qoosaa tokko tokko haa himu” jedhu yoo ijaare, ulaagaa baay’ee adda ta’edha. Istaandardiin YouTube waa’ee mirga waraabbii ture, sun immoo tuuta dambiiwwan kutaalee seeraa guutummaatti adda addaatiin bulfamanidha. 

Haala sana keessatti, himannaa qabda, seerri DMCA kan mirga waraabbii kee deemtee hojiirra oolchuuf si dandeessisu jira. Dhugumatti wanti asitti dubbannu kana miti. Garuu qajeelfamni waan walfakkaatu haala lamaan keessatti seerri jira, seerri immoo dhuguma bar kalaqaa hin guutu. Kaayyoon hawaasaa, galmi oomishaa akka keenyaa, namoota akka keessanii waliin hojjechuun, seera akka qormaataatti fayyadamuu miti jedheen yaada. Galmi isaas sana bira darbee fedhii keenya walsimsiisuuf, akka milkaa’inni kee milkaa’ina keenya ta’ee, galmi keenyas kanuma ta’uu qaba.

Raawwachuun nurraa barbaadamaa? Lakki, sun ulaagaa natti hin fakkaatu. Maamiltoota keenyaaf oomisha sirrii ta’e ijaaruuf karaa hundarra gaarii ta’e waan ta’eef kana gochuu filanna.

Duraan ogeessa seeraa mirga waraabbii ture. Abukaatoo mirga waraabbii addunyaa kanarraa isa gaarii akkan hin turre gammachuudhaan nan amana. Namoonni garaagarummaa mirga waraabbii fi mallattoo daldalaa fi maqaa fi fakkeenya gidduu jiru akka hin hubanne nan hubadha. AI garaagarummaa sana yeroo kamiyyuu caalaa saffisaan kuffisaa jira jechuu kooti. Biyyoonni Awurooppaa seera mirga waraabbii babal’isuun fakkaachuu akka dabalatu ifatti yaada dhiyeessan jiru. 

Fuula koo copyright gochuu danda'uu qaba, sana booda seera jiru jalatti slide in gochuu nan danda'a jechuudhasirna mootummaa bara 2026tti Kongireesiin Yunaayitid Isteetis eegumsa fakkeenyummaa babal’ate irratti murtoo irra gahuu danda’a jedhanii abdachuu mannaa. Kun waan yaada dhihaatudha sababiin isaas seera mirga waraabbii xiqqaa fi guddaan bu’uura dambii olaantummaa qabu kan interneetii irratti jiru waan ta’eef.

Waltajjiiwwan hawaasummaa gurguddoo akka YouTube, Instagram, fi TikTok nan ilaala, isaanis sirnoota kana hunda seera mirga waraabbiidhaaf deebii kennuudhaaf ijaaraniiru — addatti mirga waraabbii, wantoota seera mirga waraabbiitiin eegamu danda’an, kanneen seera mirga waraabbiitiin karaa adda addaatiin maallaqa argachuu danda’an. Fakkeenyi keenya isaan keessaa tokko miti. Maqaa fi fuulli keenya isaan keessaa tokko miti.

Eeyyee.

Kun bakka wantootni hojjechuun siif hayyamamee fi wantootni hojjechuu qabdu caalaatti addaan ba’uuf deeman fakkaata. Yeroo dhiyoo asitti kan sagalee guddaadhaan mudate sidha. Akkasumas, “Wanti seerri ani gochuu qaba jedhu jira waanan gochuu qabus jira sarara gidduutti gadi bu’u argachuuf jirra” jechuu malee waan biraa barattee jirta ta’uu isaa beekuuf hawwii guddaan qaba.

Seerotni sana irratti bu’uura argachuu isaanii ilaalla. Akka uumaatti catch-22 natti fakkaata. Seerri mirga waraabbii waggoota dhibbaan lakkaa’amaniif amma bifa adda addaatiin kan turedha. Akka akkaataa qindeessuu muuziqaa hayyamameetti jalqabe, Mozart fi Bach irraa jalqabe. Ergasii guddachaa dhufeera. Biyyoonni addunyaa kanarra jiran hundi jechuun ni danda’ama sadarkaa baay’ee wal fakkaatu irra ga’aniiru.

Hojii ummataaf dhiyaatu fudhachuu fi eeruu danda’uu, fi waraabuu gidduu sararri baay’ee haphiin jira. Yaadni hojiif wabiiwwan hunda akka itti fayyadama maqaa fi fakkeenyaatti ibsuun, interneetii ni cabsa, daldala kee ni cabsa jedhu. Silaa na eeruu hin dandeessu turte. Torban darbe akkamitti agarsiisa tokkotti seentee waa’ee koo dubbatte?

Ifa ta’uuf qofa — waa’ee podcast hojjechuu hunda beeysiboolii keessa ta’uu hin barbaadu, garuu agarsiisa kana irratti akka dhufuuf gadhiifama mul’achuu akka mallatteessitu si goone.

Qophii irratti dhufuuf. Garuu osoon agarsiisa irratti hin dhufin waa'ee koo dubbattee turte. Dhugaadha ta’uu qabda–

Osoo agarsiisa kana irratti hin dhufin dura waa'ee kee haasofne, garuu dhaabbata miidiyaa dhugaa ta'uu fi halkan balali'uu dhiisuu fi sana booda kilippii fuula kee yeroo haasa'u fayyadamuuf, abukaatonni keenya gadhiifamuu qabu. Yoo ati hin mallatteessine immoo agarsiisa kana akkan fayyadamu naaf hin hayyaman, sababiin isaas boru akka ati mul’attee “Ani fuula kootti akka fayyadamtu hayyama siif hin kennine” akka hin jenne eegumsi isaan barbaachisa.

Lakkii akkas naaf gala. Yaadni koo kana caalaa bal'aa dha. Waa’ee namoota baay’ee dubbatta sun immoo qaama haasaa ti. Sun qaama akkaataa itti hojjennuuti. Barreeffamoonni kee namoota waliin ni walqabsiisu, ati isaan maqaa itti kennita. Sun dhuguma barbaachisaa natti fakkaata. Akkasumas sarara waan tokkoof maqaa kennuunis akka maqaa fi fakkeenya isaanii fayyadamuu akka ta’e yoo kaafte, sarara baay’ee cimaa kaasuun ni danda’ama.

Ammas, kun attribution hin turre. Waan tokko tolfattee maqaa koo qofa itti kaa'atte. Asitti maqaa (attribution) hin jiru. Kun waan ani jedhee beeku miti. Waan ani yoomiyyuu jedhu miti. Hojii koo irratti hundaa’uun yoomiyyuu waan akkanaa nan jedha jedhutti akkamitti akka geessan illee hin beeku. Asitti maqaa (attribution) hin jiru. Hojiin maqaan koo itti maxxane gara bu’aa kanaatti si geessu hin jiru.

Irra deebi’ee nan dubbadha: Amalli ture, “Yaadni hojii murtaa’e nama murtaa’e tokko irraa madde kunooti.” Wanti hundinuu yaada irraa madde ta’uu isaa ifatti agarsiifameera–

Eegaa, dhiifama. Gahee koo akka gulaalaa olaanaa The Verge fi waliin qopheessaa The Vergecast ta'ee, barbaachisummaa mata duree dirqisiisoo ariifannaa dabarsan hojjechuu cimsee dubbata jettanii yaaddu?

Duraanis amala badaa ta’uu isaa isinitti himeera. Kana miti kan ati gaaffii keessa galchitu.

Ati attribution jira naan jechaa jirta attribution maali jedheen yaadaa jira.

Kan hafe qofa dubbisi. Innis, “Hojii kana isin irraa bu’uura godhannee, gaafanne–” jedha.

Lakki, “Yaadni kun kan kaka’umsa Nilay Patel’s The Vergecast” qofa jedha. The Vergecast irratti waadaa isiniif gala, agarsiisa sana yeroo dheeraaf qopheessaa ture. Ani akkas jedhee hin beeku, “Jechoonni miiraa ykn qooda irratti hundaa’an maaltu yeroo ammaa kana eebba kun maaliif barbaachisaa akka ta’e jala sararuu danda’a?” The Vergecast agarsiisa waa'ee mata duree waa'ee sa'aatii ismaartii gulaaluu miti, hunda dura.

Naaf gala, eeyyee.

Kanaafuu akkamitti A irraa gara B akka geesse hin beeku sana booda maaliif akka sun attribution akka ta’e akka yaaddu hin beeku.

Osoo deemtee dubbisteehojii nama tokkoo, toora interneetii irratti kaa’uu—yeroo hunda agarsiisa kee irratti kana goota—akkasumas, “Hojii nama kanaa dubbisee kunoo amma xumurri koo irraa dhufe” jetta, sun yaada maqaa (attribution) irraa madde ta’uu fi dhiisuu isaa murteessuu qabda. Yaada qulqullina badaa ta’e natti fakkaata jedheen ture. Ani ittisuuf hin yaalu. Achitti waan kana dubbachuu barbaannu natti hin fakkaatu. Garuu gaaffiin jiru, yeroo hojii maxxansitu, ilmaan namootaa fi AI yaada biroo, yaada biroo maddisiisuudhaaf itti fayyadamuu danda'uu? Isaan ni danda’u, akka isaan maqaa itti kennan ni barbaadda.

Garuu hojii namni sun hojjete miti. Waan nan hojjedha jettee yaadde tokko hallucinating gochuun booda natti maxxansita jettee, faayidaa tokkollee naaf hin kennu. Dhugumatti faayidaa ani namoota biroof kennuu danda’u irraa hir’isuu danda’a. Sunis addaan cituu sammuu koo keessa jirudha. Kun maaliif attribution akka ta’e hin beeku.

Yoon akka, “Shishir waliin haasa’ee kunoo waan inni jedhu natti fakkaata,” sun “Hojii isaa hunda dubbiseera, Claude ykn ChatGPT saffisaa kamiyyuu waan tokko qofa akka tolchu gaafadheera maqaa isaa irrattis kaa’uuf deema” jechuu irraa baay’ee adda. Achitti wanti hiika qabu adda ta’e jira. Kanas fudhachuuf fedhii waan qabdu hin fakkaatu.

Lakkii ani miti. Hojii nama biraa irratti hundaa’uun yaada maddisiisuu... hojii salphaa namni tokko hojjechuu qofa akka fayyadamu ifaadha. Yoo agarsiisa kee irratti hojii nama biraa irratti hundaa’uun yaada maddisiiftee, “Hojii nama kanaa dubbiseera kunoo yaadni koo sana irraa, kana jechuu isaanii natti fakkaata” jette, sana irratti hundaa’uun agarsiisa guutuu ijaaruu dandeessa. Kanaafuu yeroo hunda sirritti hin argattu. Yeroo hunda waa’ee namoota yaada itti kennitu waan sirrii ta’e hin dubbattu.

Sirrii. Garuu yaada sana isaaniif hin maxxansu. Yaadni sun kan koo ta’uun isaa ifaadha.

Amalli kun yaada amala kanaan hojjetame hojii kana irratti hundaa’uun akka ta’e baay’ee ifatti ibsameera.

Mee gaaffii adda ta'e tokkon isin gaafadha. Kana guutuu sweep guutuu keessatti, YouTube irraa kaasee hanga ammaatti beekuuf fedhii guddaan qaba. Qorannoon NBC News amma ba’e jira, namoonni waa’ee AI maal akka itti dhaga’amu. Deebiin isaas hamaadha. Namoonni waa'ee AI miira hamaatu itti dhagahama. AI ICE duuba fi Paartii Dimookiraatotaa xiqqoo ol qofa filannoo gaggeessaa jira. Kun bakka cimaa keessa jiraachuu qabudha.It’s a -20 perception.

Sababni sanaa baay’ee kan baasu waan ta’eef gatiin isaas waan hin jirreef natti fakkaata. Kana YouTube waliin wal bira qaba, namoonni baay'een baay'ee waan baasuu danda'u jedhanii yaadan. Waa'ee YouTube, waa'ee South Park hayyama malee YouTube irratti argamuu danda'uu fi dhiisuu isaa irratti lola mirga waraabbii cimaa loltee, Viacom si himachuuf ture. Dhimmi sun ummanni murteessaadhaan gama YouTube waan tureef nama hawwata ture.

Oo, sun yaadannoo hawwataa ta’edha.

Dhimma sana uwwiseera. Yeroo dhimmichaatti mana barumsaa seeraa keessatti mirga waraabbii barachaa ture. Namoonni harki guddaan akka, "YouTube dhuguma faayidaa qaba. Ni jaallanna. Dhaabbileen gurguddoon Hooliwuud kun immoo ni xuuxu." Yeroo Naapster dhukaasa jala ture ummanni gama dhaabbilee galmee hin turre. Isaan gama dhaabbilee gurguddoo hin turre. Isaanis gama faayila waliif qooduun turan. Sababni isaas, baasii dinagdee ykn hawaasummaa osoo hin ilaalin faayidaan sun baay’ee ol’aanaa waan tureef. Kana itti fufuu fi itti fufuu nan danda’a ture. Guyyaa guutuu waa’ee baasii humna namaa Uber namootatti himuu dandeessa ammas Uber fayyadamuuf jiru. 

Yeroo ammaa kana waltajjiiwwan miidiyaa hawaasaa fayyaa dargaggoota irratti miidhaa geessisuu isaanii, oomishaalee dizaayiniin isaanii mudaa qabuu fi daa’imman miidhan ta’uu fi dhiisuu isaanii irratti yaaliin taasifamaa jira. Qormaanni sun akkuma dubbannu itti fufee jira. Jury yeroo ammaa kana impaneled ta’ee jira, namoonni ammallee waltajjiiwwan sana fayyadamuuf jiru sababiin isaas isaan dhimma hin qaban.

Baasii naannoo konkolaattota gurguddoo, gowwaa — konkolaattonni fe’umsaa naannoo akka balleessan guyyaa guutuu namootatti himuu dandeessa, Ameerikaanoonni ammallee konkolaataa fe’umsaa akka bitatan. Kana gochuun deemna. AI akka waan baasuu qofaatti fudhatama. ICE caalaa jaallatamaadha. Sun anaaf maraatummaadha. Uumamni AI kan baasuu (extractive nature) ta'uun isaa guutummaa indaastirichaaf rakkoo akka fidaa jiru hubattu? Sababni isaas yeroo ammaa kana falmii kana keessaa tokko gidduu taa’aa jirta.

Namoonni maaliif AI akka sodaatan walitti hidhamiinsa baay’ee bal’aa kaasaa jirta jedheen yaada.

Oomishaalee fayyadamtootaa gurguddoo ta'an natti fakkaatagatii guddaa kennuu baasii hawaasummaa isaanii irra aanuu.

Lakkoofsa tokkoffaan AI qormaata hedduu fuuldura isaa jira. Carraan baay’eedha. Qormaata kee kanneen biroo ni guuta. Seenaa keessatti oomishaalee beekamoo ta'an tokko tokko uumeera. Namoonni oomishaalee sana keessaa tokkollee harka isaanii qorraa fi du’e irraa akka baastu barbaadan baay’eedha.

Yeroo ammaa kana qormaanni AI waliin jiru miira namoonni egeree namummaa isaanii, dandeettii hojjechuu isaanii irratti qaban qormaata ta’uu isaati jedheen yaada. Dhugumayyuu qormaanni achi jiru sun. Sararri asitti dubbannu, dhugumatti waan ati gara filannoo sanaatti dubbisaa jirtu kana natti hin fakkaatu.

Poll bakka AI ICE gadi polls godhutti maal dubbistu?

Namoonni hojii isaaniif sodaataniiru.

Namoonni hojii isaanii qofaaf sodaatu ​​jettanii yaaddu?

Akkas natti fakkaata. Ani akkan yaadutti–

Sun baasuu akka ta’e hubattee? Waliigala hojii nama hundaa interneetii irratti fudhattee amma bu’aa dinagdee tokko malee dhala namaa fi hojii isaa bakka buusuuf itti fayyadamuuf jirta.

Sun karaa hojii namootaa bakka bu’uu danda’u keessaa tokko ta’uun isaa hin oolu. Namoonni baay’een akkamitti hojii isaanii bakka bu’uu danda’a jedhanii yaadda’an akkas natti hin fakkaatu. Waa’ee kanaa dogoggora qaba jedheen yaada. Dhugumatti hojii hamma kana uumuuf deemu bakka bu’a jedhee hin yaadu. Sababni isaas tokko waa’ee AI yaaduuf moodeelli keenya namootatti fiduu fi hojii isaanii babal’isuu waan ta’eef. Oomisha nama ol ta'uuf si gargaaru jennee waamuun jaallanna. Kanaaf waa’ee kanaa dogoggora natti fakkaata. 

Garuu maaliif akkas gadi bu’ee polls godha jettanii yoo na gaafattan, barreessaan waraabbii akka, “Tarii kana booda na hin barbaachisu ta’a” jedhee waan itti dhaga’amuuf. Gurgurataan kan jedhudha, ykn nama deeggarsa “Ejensii tokko hojii koo hojjechuu danda’a jedheen yaada.” Maqaa fi walfakkeenya wajjin waan wal qabatu qaba yaadni jedhu diriirsa guddaa natti fakkaata.

Falmii namoonni baay’een hojii isaanii dhuunfachuu isaaniitiin sitti aaran gidduu teessee jirta. Yoo ati barreessaa waraabbii dhaabbata beeksisa tokkoo taate — ejensii keessatti barreessitoota waraabbii baay’een beeka — isaanis, “Hojii koo hunda fudhatte” jechaa jiru. Si miti. “Dhaabbiileen AI hojii koo hunda leenjiif liqimsaniiru amma bakka na bu’uuf waan jiraniif namni kaffaltii hin arganne.” Hooliwuud bu’uuraan akka, “Eenyullee kanaaf kaffaltii nuuf kaffalu hin jiru.” Namoonni Tumblr irratti barreessan, “Amma OpenAI namootaaf porny fanfic hojjechuuf jira.Sun hojii keenya ture.Maaliif kaffaltii nuuf hin kaffalle?”

Ati guutummaatti sirrii dha. Uumtoonni yeroo ammaa kana daandii baayyee cimaatu isaan mudatee jira. Amala kana qofaan ykn AI sadarkaa olaanaa isa haaraa qofaan kan uumame natti hin fakkaatu. Sababa adda addaa hedduudhaan egeree cimaa isaan mudachaa jira. Garuu qorannoon ati eertu kun kan ummata bal’aa yoo ta’u, ummanni bal’aan immoo uumaa miti. Ummanni bal’aan hojii isaan argachuu dhiisuu mala jedhanii sodaatan qaba. Konkolaachisaa konkolaataa fe’umsaa haa ta’u, nama deeggarsa ta’us, waan isaan sodaatan kana.

Uumtoonnis AI irratti dhimma qabaachuu isaanii hir’isaa hin jiru. Yaadni bal’aan AI, qormaanni nuti waliin qabnu, indaastirichi guutuun hojii dhuguma hamaa hojjeteera, teknooloojiin akkanaa maaliif akka isaan gargaaruu danda’u hubachuuf gargaaruu fi hojiin isaanii akka hin fudhatamne dhorkuu isaa qofan akeeka. Namoonni baay’een immoo uumaa miti qofa.

Waan ati waa’ee uumaa jettu kana hin mormu. Namoonni baay’een hojii isaanii waan hin taaneef waa’ee sanaa dhiphina hin qaban jechuu koo qofa. Kana miti kan isaan dhuunfaan sodaatan.

Lakki waan ati jettu naaf gala. Jijjiiramni teeknooloojii gurguddaan hundi jechuun ni danda’ama karaa tokkoon kan baasu ta’uu isaa qofan akeeka. Google kitaabota addunyaa kanarra jiran hunda hayyama malee waraabe, achiis dhimma Google Books qabna turre, Google immoo dhimma sana mo'achuu qaba ture. Isaanis ni godhan. Isaanis gochuu danda'aniiru. 

Google dhimma Viacom YouTube waliin injifachuu qaba ture. Googlen dhimma Google Images Perfect 10 irratti mo'achuu qaba ture, tarii himataa yeroo hundumaa kan hin mararfanne ture, sababiin isaas dhaabbata porn waan ta'eef, Google immoo Google Image thumbnails of softcore porn hojjechaa ture. Google dhimma sana injifachuuf akka jiru ifa ture, garuu ammallee sana injifachuu qabu turandhimma. 

Wanti kun hundi sadarkaa baay’ee cimaa ta’een karaa hanga har’aatti dursee mul’atuun falmii keessa seene, akkasumas yeroo keenya falmiidhaaf dabarsinu nutti hin dhaga’amu, “Hey, you can just make a deepfake of my face and use it to sell headphones on Alibaba.” Dhaabbata tokko jalqabdee, “Eeyyee, attribution dha, kanaaf maqaa namoota beekamoo oomisha koo irratti fayyadamee kun gulaalliidha jechuu qofa” jechuu dandeessa. 

Achitti walitti hidhamiinsi baay’ee kallattiin natti fakkaatu jira, tarii akka uumaa tokkootti qofa, garuu akkasumas namoota biroo hundaaf nan dhiheessa ture kan asitti baasii baay’ee baasuutu jiraa fi faayidaan fayyadamtootaa akkas ifa ta’uutti dhihoo miti. 

Karaa tokko tokkoon fakkeenya YouTube natti tola. Fakkeenya gaarii dha. Garee keenya waliin yeroon haasa’u ulaagaan seeraa maaliif ulaagaa xiqqaa rukutuuf yaalnu ta’uu hin qabu. Akkasumas wanti as Superhuman irratti hojjennu, sarara kanaaf baay’ee dhihoo ta’a jedhee hin eegu jedheen isinitti hima. Oomishaaleen biroo sarara kanaan baayyee dhihoo ta'an jiru. Tarsiimoon keenya inni guddaan waltajjii irratti hirmaachuu fi dhiisuu filachuu dandeessan ijaaruudha. Nuuf sarara gaarii ta’a jedhee hin yaadu. Haala kana keessatti, amala badaa ijaarre jedheen beeka. Fayyadamtootaanis ta'e ogeeyyii biratti fudhatama gaarii hin arganne. Ani akkas hin jaalladhu. Sababa kanaaf jedheen ajjeese, garuu as taa’a jedhee hin eegu...

Fakkeenya YouTube: sirrii jette. Dhimmi Viacom YouTube akka jiraatuuf falmii keessa seenuu qaba ture. Osoo karaa biraatiin falmisiisaa ta’ee immoo YouTube hin jiru ture. Sirumayyuu, interneetiin irra caalaan isaa hin jiru ture. Kanaafuu yaadni akkasitti falme, nama hundaaf injifannoo ture. Hawaasaaf injifannoo ture. YouTube'f injifannoo ture jedheen yaada. Asitti dhimmi keenya akkas ta’a jedhee hin eegu. Kun sarara ani itti dhihoo ta’uuf deemu miti.

Dhaabbilee AI irratti dhimmoonni mirga waraabbii baay'een ni jiru. Dhaabbanni keenya Vox Media ad tech irratti Google himachuu isaa ibsuu akkan qabu natti dhagahama. AI ykn mirga waraabbii wajjin waan wal qabatu hin qabu. Yeroo hunda waanan ibsuuf ibsuun akka na barbaachisu natti dhagahama. Vox Median mana yaalaa AI keessaa tokko kan ta'e Cohere mirga waraabbii cabsuu isaatiin himate. Gaazexaan Niwu Yoork Taayims OpenAI himate.

Dhimmi mirga waraabbii kana keessaa miliyoona tokkotu naanna'aa jira. Guyyaa guyyaan baay'eedha. Isaan keessaa tokko karaa biraa deemuu danda'a, indaastiriin kun immoo faceplant ta'uu danda'a. Laaboraatooriiwwan AI gurguddoon keessaa tokko dhimma mirga waraabbii yoo dhabe maaltu ta'a jettanii yaaddu?

Akka nama indaastiricha ilaalutti na gaafachaa jirtuu moo gahee koo Superhuman keessatti na gaafachaa jirtuu?

Lachuu. 

Gaheen koo Superhuman ta'e qajeelaa dha. Waan moodeelonni hojjetan hunda nuti itti fayyadamna. Kanaafuu yoo moodeelotni dhumarratti amala sana daangeessuu barbaachisa ta'e, sana booda waanuma jirudha. Moodeelota gubbaa taa'a. Dhimmoota sana gidduutti warra jirru natti hin fakkaatu. Ija industiriitiin yoo ilaale, dhimma dhuguma cimaa ta’e natti fakkaata, kallattii lamaan. Gama lachuutiif gara laafina dhugaa qaba.

Seerri mirga waraabbii akkuma ati jette waan intarneetiin akka hojjetu kan hayyame yoo ta’u, namni hundi akkaataa seerri sarara itti kaa’utti hin gammadu. YouTube sarara sana haala haaraa ta’een dhimma Viacom fi kkf waliin qorachuun isaa sirrii dha. Wanti OpenAI, Claude, fi Gemini hojjechaa jiran karaa haaraa ta'een ni qorata. Sarara gaarii akka argataniif abdiin qaba. Bakka sana waan deemnu natti hin fakkaatu. Nuti warra himata sana gidduu jirru ykn warra sararri sun eessa akka jiru adda baasan ta’uuf hin deemnu.

Yoo baasii dabalataa token tokkoo samii ol ka’e, sababiin isaas akka tasaa dhaabbileen AI abbootii mirga waraabbii gara gadiitti kaffaltii hayyama guddaa kaffaluu qabu, daldala keessan maaltu ta’a?

Hundi isaa moodeelota nu jala jiran keessatti waan ta’uuf baay’ee nuuf barbaachisaa natti hin fakkaatu. Akka qaama mataa keenyaatti nuuf dhimma hin qabu. Akka lammii tokkootti anaaf dhimma qaba. Dhuguma barbaachisaa natti fakkaata. Garuu nuuf ergamtoonni jalqabaa namoonni Superhuman irratti ijaaruuf yaalaa jiran kanaan walqabatee homaa akka hin qabnes nan yaadadha. Dhimmi ogeessaa dhimma tokko. 

Namoonni oomisha keenyaan wanti hojjetan deemanii mala gurgurtaa isaanii fudhatanii gara ergamtootatti jijjiiruun gurgurtoonni isaanii akka itti fayyadamuu danda’aniif. Meeshaalee deeggarsa isaanii fudhachaa jiru. Kaalaandarii isaanii fudhatanii akkuma ati email barreessitee “Boru sa’aatii 6PM irratti wal arguu nan danda’a, maaloo yeroo sanatti dhuguma bilisa ta’uu koo mirkaneessi” jettee mirkaneessaa jiru.Akkuman jedhe kun kutaa daldala keenyaa kan barame miti.

Lakki, kutaa gamaaggama ogeessaa jechuu koo miti. Ani akkan jedhutti, “Barreeffamoota gurgurtaa koo hunda fudhadhu, kalaandarii koo fudhadhu,” kan moodeela ati waamtu tokkoof haala qabatamaa keessatti fe’amu, mitiiree?

Eeyyee.

Dhaabbileen AI akka tasaa kaffaltii hayyama mirga waraabbii baay’ee kaffaluu waan qabaniif baasii dabalataa tookiin moodeela sana keessatti argamu yoo ol ka’e, daldala keessan maaltu ta’a?

Osoon dhaabbilee sana ta’ee furmaanni ani qabu baasii sana fayyadamtoota hunda irratti raabsuuf deemuu miti. Odeeffannoo sana fayyadamuu isaaniif fayyadamtootaaf maallaqa maallaqaan bitamuu nan kaffala ture. Moodeelli daldalaa isaan qabaachuu qaban kanuma.

Ilaalchi dhuunfaa koo waan ta’uu qabuuf gara ChatGPT ykn Gemini ykn Claude dhufee maamiloota New York Times ta’uu koo mirkaneessuu qaba, sana booda The New York Times’f deebii naaf kennuu qaba. Akkasumas The New York Times filannoo gochuu qaba, “Qabiyyeen koo maamiltoota koo qofaaf akka oolu nan barbaada moo hin barbaadu?” Garuu osoon dhaabbilee sana ta’ee waanan waadaa gala.

Dhimmoonni kun hundi adda adda. Kanaafuu ani asitti waliigalaa gochuuf deema waliigala jettee natti duuluu dandeessu sun gaariidha. Garuu bal’inaan sarara lamatti qoodamu. Tokko jira, wanti ati ibsitu, innis qabiyyee ani duraan hojjedhe tufta, akka Suno sirba Biyoonsee kan mirga waraabbii oomisha irratti cabsu hojjechuu danda’a. Tuuta dhimmoota biroo bakka ani baay’ee barbaachisaa ta’ee yaadu–

Galtee irratti argama.

Galtee irratti, leenjii irratti. Akkasumas, “Meeshaalee koo hunda hayyama malee liqimsite.” Sunis mirga waraabbii cabsuudha. Yoo sun dhaabbilee moodeela ta’aniif karaa dogoggoraa deeme, caasaan baasii isaanii duubatti deebi’ee yoo ilaalle ni jijjiirama. Sirnoota ibsitu ijaaruu hin dandeessu sababni isaas moodeelli mataan isaa–

Lakki, kanatu deebii kennaa ture. Kanaafuu oomisha, seerri mirga waraabbii ni haguuga. Yoo waan hojii nama biraatiin dogoggorfamuu danda’u oomishte, sana booda himannaa dhiyeessu danda’u, akka gadi bu’u gochuu danda’u; yoo isaan dhiisuu filatan, waliigaltee qooda galii ykn waan sanaan gochuu barbaaddu kamiyyuu irratti mari’achuu filachuu dandeessa. Bu'aan ni qulqullaa'a. Galteen akkuma ati jette hin qulqullaa’u, dhimmoonnis haala addatti ifa ta’een hin furamne.

Qabxiin ani kaasaa ture osoon isaan ta’ee baasii galtee fudhadhee fayyadamtoota hunda irratti hin raabsu ture. Moodeela sana nan qooda ture. Yoo dhuguma akkasitti deeme, “Gaariidha, qabiyyee kee achitti hin barbaaddu.Ani moodeela kana kan maamiltoota Niiw Yoork Taayims qofaaf ta’e ijaaree kaffaltii isaan kaffala.”

Gaaffiin addaa keessan, “Baasiin sun fayyadamtoota LLM birootti ni darbaa?” Yeroo ammaa kana wanti ta’aa jiru kanuma. Qabiyyee sanaaf kaffaltii kaffalaa jiru. Nutti darbaa jira. Nuuf dhimma qabaa? Ifatti yoo dubbanne, saffisi kalaqaa gosa sana keessatti baay’ee ol’aanaadha, bu’aan achitti argamu baay’ee ol’aanaadha, kanaaf lakki, fayyadamtoota olka’aniif — ykn nuuf, fayyadamtoota ChatGPT, fayyadamtoota Gemini, fi kkf dhimma hin qabu ture. Guddina isaanii tasumaa hin dhaabne. Gaaf tokko ni ta'aa? Tarii. An hin beeku.

Garuu yaadni koo caalaatti addunyaa oomishaa kana keessatti mirgi waraabbii haalaan ifa ta’ee fi seerri akka gaariitti kan uwwisu ture; mirgi waraabbii galtee hangas ifa miti. Sababa gaariin ifa miti. Nama taatee kitaaba dubbistee booda waan tokko barattee waa’ee waan sanaa yoo dubbatte maaltu ta’uu qaba? Sunis gaaffii seera qabeessa manneen murtii keessatti akka gaariitti hin qoratamnedha.

Industirichi baasii sana fudhatee fayyadamtoota hundaaf qofa dabarsee waan deemu natti hin fakkaatu, garuu ni ilaalla. Yoo ta’e, sana booda ni ta’a, nuti immoo waliin wal’aansoo qabachuu qabna. Namni hundi ni ta'a.

Ilmaan namootaa baay’een isaanii kitaaba tokko dubbisuun gatii dhaabbataa doolaara tiriliyoonaan lakkaa’amu uumuuf daangaa hin qabne guddisuu hin danda’an. Garaagarummaan jiru kanuma. Gatii sana madaallii sanaan argachuuf yeroo baay’ee namoonni baay’een kooppii kitaabichaa fi dinagdeen babal’ate bitachuu qabu. Iskeeliin garaagarummaa isaati.

Sun falmii baay’ee haqa qabeessa ta’uu isaa nan hubadha, kun namni kitaabicha dubbisuu wajjin tokko akka hin taane. Sararri achitti fudhatamaa jiru kanuma ta’uun isaa ifaadha. Dhimmi sun karaa kamiinuu yoo xumuramu, deebii sirrii ogeeyyiif yeroon moodeela daldalaa haaraa ta’uu isaati jedheen yaada. Akkasumas yaadni jiru sirriitti bakka sirrii ta’etti seenuu fi...gaaffii karaa Gemini dhufu hundaaf saantima argachuuf jirta. Sun daandii tokko ta’uun isaa hin oolu. 

Yeroon dhaqee namoota waliin waa’ee waan as Superhuman keessatti hojjennu haasa’u, wanti isaan natti himan, “Dhugaa dubbachuuf, ani yeroo hojiin koo barate hundatti saantima qurxummii qabuu hin barbaadu. Namoota waliin walitti dhufeenya uumuun barbaada. Qabiyyee achi keessa kaa’ee itti fayyadama hunda keessaa firaakshinii kaffaluuf hin ijaarre. Oomisha qabatamaan namoota waliin walqunnamsiisu ijaaruuf deemuun barbaada.Kana gochuun barbaada.”Kana gochuu nan barbaada.” YouTuben kana gochuuf karaa gaarii ta'e dhiyeessa. Wanti nuti hojjechaa jirru Superhuman sanas gochuuf karaa guddaa dhiyeessuu qaba.

Mee waa'ee sanaa addatti isin gaafadha. Ani South by Southwest hin turre. Daa'ima xiqqoo qabna. Bara kana hin imalle, garuu Instagram ilaaleera. Sihrii Instagram fi TikTok tiin South by Southwest mudadheera. 

Achitti South by Southwest irratti suite qabda turte. Viidiyoowwan tokko tokko ilaaleen ture. Barreeffamni karoosel Instagram tokko irratti barreeffame... Barreeffama isaa qofa isiniif dubbisuuf deema. Kunis suutii Superhuman South by Southwest irraa kan fudhatamedha. Achitti haasaan baay'een taasifamaa ture. Cuunfaan haasawa kanaa, "AI kalaqa namaa, gara laafina, ykn miira namaa bakka bu’uu hin danda’u. Hojii keenya hunda hin fudhatu, garuu akkaataa itti hojjennu irra deebi’ee ni boca. Akkasumas bara AI keessatti mi’aa fi murtiin yeroo kamiyyuu caalaa gatii guddaa qaba.” Meetirikii akkamii irratti gatii qaba? Doolaaradhaa?

Meetirikii hunda irratti gatii guddaa qaba.

Addatti ammoo doolaara. Doolaara kan ani liqii manaa koo itti kaffaludha.Doolaara?

Dhiifama, gaaffiin naaf hin galle.

Yoo “mi’aa fi murtiin koo yeroo kamiyyuu caalaa gatii guddaa qaba,” garuu akkasumas daangaa hin qabne kan fakkaachuu danda’uu fi moodeela daldalaa haaraa na barbaachisa jettanii yaaddu ykn uumaan hundi moodeela daldalaa haaraa barbaada ykn–

Dhiifama, sana irraa utaalcha guddaa goote.

Akkamittan doolaara dabalataa argachuu danda'a? “Mi’aan koo fi murtoon koo yeroo kamiyyuu caalaa gatii guddaa qaba” yoo ta’e, doolaarri dabalataa eessaa dhufa?

Kanaafuu maqaa Superhuman irratti ifa ta'uuf qofa, wanti nuti amannu fayyadamtoonni keenya hunda meeshaalee hojii isaanii akka babal'isan isaan dandeessisan fiduudhaan nama ol ta'an akka ta'an gargaaruu dandeenya. Akkaataan nuti waa’ee namootaa itti yaadnu inni guddaan Seerlugaan hojii kee siif hin hojjetu jechuudha. Seerluga barreessaa fooyya’aa akka taatu si gargaara. Ammas barreeffama kee maxxansita, ammallee barreeffama kee maxxansita. Gara nama ol ta’etti si jijjiiruun hojii keenya. Sun waadaa fayyadamtoota keenyaaf galledha. Banner’s kan jedhu kana. Gaaffiin kee gaaffii baayyee gaarii dha.

Alaabaan kun “mi’aa fi murtoo yeroo kamiyyuu caalaa gatii guddaa qaba” jedha. Gatii fi gatii maaltu ol ka’aa akka jiruu fi gatii maaltu gadi bu’aa akka jiru akka ibsitu qofan si gaafadha.

Yoo Grammarly fayyadamaa jirta ta’ee fi barattuu ykn gurguraa taate, dhugumatti dhuma irratti kan gatii argatu mi’aa fi murtoo keeti. Dogoggora akka hin hojjenne gargaaruuf as jirra. Karaa hundarra gaarii ta’een akka of dhiheessitu gargaaruuf as jirra. Banner sun waa’ee kanaati.

Fayyadamtoota oomisha keenya fayyadaman miliyoona 40 qabna. Irra caalaan isaanii industirii ogummaa keessatti hojjetu, gurgurtoota, namoota deeggarsaa, that’s who that’s addressing. Akkasumas, “Yeroo oomisha keenya fayyadamtan hojii keessan dhabuu hin yaadda’inaa sababiin isaas nuti caalaatti akka guddifattan isin gargaaruuf as jirra. Nuti as isin gargaaruuf as jirra.” Banner sun waa’ee kanaati. Waadaan keenya kanuma.

Nilay, akkasumas yaada siif qabna, innis amma gargaartota namoota sana hundaaf sana keessaa tokko ta'uu dandeessa jechuudha. Baay’een isaanii gargaarsa kee fayyadamuu akka danda’an yaada hin qaban, garuu akkuma Grammarly hariiroo sana isaan waliin ijaaruu dandeessa. Namoonni yeroo hunda Seerluga namatti fakkeessa: "Barsiisaan Ingiliffaa mana barumsaa sadarkaa lammaffaa koo bakkan hojjedhu hundatti na cinaa taa'ee, sun na fooyyessa.Amantaa fi murtiin koo akka ifu godha."

Namoota ati dhimma itti baataniif bakka bu'aa kee nan barbaada. Bakka bu'aa isaan cinaa taa'u ijaaruu danda'uu qabda dhugumatti akka gulaalaa isaaniitti sitti dhaga'amuu danda'a. Amma, sana muuxannoo gaarii akka ta'uuf hojii tokko tokko hojjechuu qabda. Akkaataa gulaallii kee akka isa duraan caqaste sanaa osoo hin taane, haala qabatamaan bu’aa gaarii argamsiisuun akkamitti akka galmeessitu adda baasuu qabda. Garuu yoo sana gochuu dandeesse hariiroo sana ijaaruu danda'uu qabda. Ijaarsa gochuu danda'uu qabda theakka barbaaddetti to’achuu qabda, akkasumas maallaqa irraa argachuu danda’uu qabda.

Eegaa, qabadhu. Hojiin ani hanga ammaatti hojii koo keessatti hojjedhe hundinuu beenyaa malee dhaabbilee AI’n waan fudhatameef akkas gochuun qaba jechuu kee ni hubatta.

Ibsa sana hin kennine.

Maal? Akka ogeessaatti moodeela daldalaa haaraa tokko tokko kalaqee bakka bu’aa ofii koo meeshaa kee irratti ol kaa’ee booda beeksisa gochuun galii 70 / 30 namoonni baay’een Caasluga fayyadaman irraa qoodamuu qaba jechaa jirta, sababiin isaas qaamni hojii koo inni dhugaan gara gatii zeerootti gadi bu’eera. Sun gurgurtaa baay’ee cimaadha.

Gaaffii dinagdee uumaa keessatti maaltu jijjiirame hunda akkamitti akka deebistan isinitti himuuf as hin jiru. Karaan itti ilaallu tokko daandii uumaa ta’uu jabaachaa dhufeera. Podcast kun YouTube fi Spotify fi kkf irratti xumurama jedheen tilmaama. Uumaa ta'uuf karaaleen salphaa ta'an jiru. Namoonni, yeroo YouTube bahu, hunda isaaniitti waanuma wal fakkaatu nutti himanii, “Nuti hin galle. Moodeelli daldalaa keenya achitti screwed dha. YouTube irratti maaliif hojjechuu qabna?” 

Warri akkasitti ilaalanii akka bakka bu'aa ta'etti ilaalan gara fuulduraatti tarkaanfachuu dhabuun isaanii xumurame. Akka goote beekamaadha. Waltajjiiwwan kana hunda irratti agarsiisa tokko geggeessitee karaa sana gara daldalaatti jijjiirtu adda baafatte. Carraa sana argitee waan gochuu dandeessu bal'iste. 

Yoo AI ilaalcha sanaan ilaallee, “AI as jira, lakkoofsa namoota gara muuxannoo koo ammaatti tiraafikaa gochuu qaban hir’isaa jira” yoo jenne, sun karaa itti ilaallu keessaa isa tokko. Uumtoonni akkasitti ilaalan tokko tokko ni jiraatu. Karaa biraatiin ilaallee, “Waltajjiiwwan kun tokko tokko karaa itti hirmaattu siif kennuuf jiru, karaa ogummaa kee fudhattee namoota fuulduratti kaa’uu dandeessu siif kennuuf jiru, haala qabatamaan haala kanaan dura wal qunnamsiisuu dandeessu irraa adda ta’een akka isaan gargaaru abdiin qaba.”

Sun egeree ifa ta’edha. Dhuguma dirqama ykn hin qabdu jechuuf hin yaalu. Carraa babal’inaati. Dhuguma waan dhaabbati biraa qabiyyeedhaan hojjechaa jiru ittisuuf as hin jiru. Wanti achitti ta’aa jiru achitti ta’aa jira. Uumtoonni dhiibbaan sun itti dhaga’ama jechuu koo qofa. Ni beekna. Carraan jira. Uumaan tokko akka natti himu qaba ture, tiraafikoonni isaanii waggaa darbe qofa Google irraa dhibbeentaa 50 gadi bu'eera. AI Overviews fi kkf waliin tiraafikoonni dhibbeentaa 50 gadi bu'eera jedhan. Kitaaba gurguru.

Deebiin ani isaaniif kenne, "Sun dhuguma nama xuuxa. Sun maaliif akka xuuxu naaf gala." Akkasumas, “Yoo barreessaa kitaabaa taate, namoonni maqaa kee Google irratti akka barbaadan eeguun ogummaa kee maallaqa argachuuf karaa gaarii xiqqaa ta’uu qaba.Kanaaf amma akkamitti waan gaarii hojjettu fudhannee karaa adda ta’een gatii uumuun namoota fuulduratti geessuu akka dandeenyu haa dubbannu.”

Tarii karaa adda ta'een hojjennee namoota duratti karaa adda ta'een gatii uumuun argachuu dandeenya ta'a. Tarii immoo karaa hojii dabalataa toonii siif hin taanee fi carraa gosa haaraa siif fiduudhaan hojjechuu dandeenya. Waltajjiiwwan akka keenyaa namoota fudhachuu filataniif carraa sana kennuuf jiru jedheen yaada. Namni hundi hin ta'u.

Akka hoji gaggeessaa olaanaa dhaabbata sooftiweerii tokkootti kana isiniif dheeressuu danda'aa?

Sirrii.

Kun falmii ani waa’ee moodeelota daangaa, fi dhaabbilee AI fi babal’ina isaanii kan hin boqonne gara gosa hundatti dhaga’udha. Sana booda waan SaaSpocalypse jechuu dandeessan. Tokens isaan irraa bitachaa jirtu irratti maaliif margin kee kaffala osoon token isaanii kallattiin bitadhee Claude qofa haasa’uu danda’u? Maaliif waan Grammarly fakkaatu vibe code qofa godhee kaffaluu dhiisee hin fiigu... maal, waggaatti $160 fakkaata? Kun waan industirii sooftiweerii writ large dhufaa jiruudha. Dhiibbaan sun sitti dhagaʼamaa?

SaaSpocalypse jecha salphaa jechuu miti. Xiqqoo garmalee dubbatameera. Ilaalcha koo siif kenna. Software baay'eedha. Dandeettiin sooftiweerii ijaaruu baayyee baayyee salphaa ta'uun isaa hin oolu. Sababoonni namoonni sooftiweerii fayyadamuu filataniif yeroo baay’ee hojii tokko addatti akka gaariitti waan hojjetuu fi yeroo baay’ee bu’aan networkii isa waliin walqabatee waan jiruuf natti fakkaata. 

Fakkeenya tokko isiniif kaa’ee bulchiinsa hariiroo maamiltootaa (CRM) qofa irratti xiyyeeffadha. Namoonni SaaSpocalypse ilaalu, deemanii yaaluSalesforce irratti murteessee, “Maaliif namni kamiyyuu Salesforce kaffala? I could just vibe code my own version of it.” Tole, jalqaba “Maaliif namni kamiyyuu CRM qabaata?” Sana booda yoo CRM barbaadan maaliif Salesforce kaffalu?

Gaaffii lamaan kana nan deebisa. Maaliif CRM kaffaluuf? Garee namootaa waliin hojjetan yeroo qabaattu, akka isaan waliin hojjetaniif sooftiweerii si barbaachisa. Yoon gurguraa tokko qabaadhe gurgurtaa koo hunda mataa koo keessa kaa'uu nan danda'a. Yoon gurgurtoota 10 qabaadhe tarii gabatee (spreadsheet) tiin hojjechuu nan danda'a. Yeroon 100 qabaadhu sooftiweerii walitti akka qabaatan na barbaachisa. Softwaren sun har'a software CRM jedhama. Yeroon ergamtoota 1,000 bakka koo bu’ee gurguran qabaadhu, karaa itti walitti qindooman na barbaachisa. Garaagarummaa ta’uu danda’a, garuu barbaachisaa ta’a jedheen yaada. Maaliif oomisha akka Salesforce ta'uuf deema? Salesforce ta’uu fi dhiisuu isaa hin beeku, garuu humni network effects baay’ee ol’aanaa ta’uuf deema.

“Kun oomishaalee ani oomisha karaa adda addaatiin sirna ikoo keessatti cufame fudhachuuf jiruudha” jechuuf jirta. Namoonni maaliif Seerluga deebi'anii ijaaru? Akka yaalan mirkanaa’adha. Abdiin koo yeroo sanatti, nuti waltajjii ergamtoota hunda caalan kanneen bakka ati hojjettutti hojjetan hundaaf ta’uu fi hunda isaanii fakkeessuuf deemuun [hin barbaachisu] dha. Namoonni akkas ta’an akka jiraatan mirkanaa’adha, garuu namoonni baay’een hin ta’an jedheen yaada. Sun akkaataa indaastiriin sooftiweerii itti itti fufuuf falmii barbaachisaa dha. Barbaachisummaan sooftiweerii dabaluu qofaaf deema. Barbaachisummaan bu’aa networkii dabaluu qofa.

OpenAI, ykn Anthropic, ykn Google akkas jedhu hin yaaddu, “Eeyyee, Grammarly baay’ee faayidaa qaba. Meeshaa akkuma isaa fakkaatu sekondii muraasa keessatti ijaarree erguun oomisha isaanii ajjeesuu dandeenya. Isaan akkanumatti mallattoo keenya qofa bitaa jiru. Baay’ee salphaatti ajjeesuu dandeenya.”

Dandeettiin meeshaa sana ijaaruu yeroo dheeraaf ture. Kanaafuu osoo sun dhugaa ta’ee daldalli keenya guddachaa hin jiru ture. Silaa guyyaa guyyaan namoota miliyoona 40 itti fayyadaman hin qabnu turre. Yaadni sun salphachaa dhufeera. Eeyyee, bakka tokkotti dhaabbachuu hin dandeenyu. Yoo bakka tokkotti dhaabannee kalaqa itti hin fufne, yoo network effect sana hin ijaarre, yoo namootaaf gatii dabaluu itti hin fufne, ni qabamna. Sun yeroo hunda dhugaadha. 

Waan guddaa tokko qofa irratti xumuruu barbaada. Ammas, duraan waltajjiiwwan kana hojjechaa turte. Spotify irratti boordii irratti argamta. Waa'ee dinagdee asitti jiruu fi hojiin akkamitti akka oomishamuu fi eenyu akka kaffaltii gadi fageenyaan akka nama kamiyyuu akka yaaddu nan beeka. Boca haala miidiyaa yeroo ammaa kana, haala odeeffannoo interneetii jettanii waamuu dandeessan nan ilaala. Ani immoo, “Mucaa, wanti hundi suuta suutaan gara QVCtti jijjiiramaa jira” jedha. Waan kana hojjechuun guyyaa tokko tokkoon gatii dhabaa jira. Nama waan sana tolchu ta'uun daran jabaachaa jira. Waan amma sa’aatii darbe keessa yeroo hedduu irra deddeebitee dubbattedha. 

Dhuma hundumaa irratti uumamtoonni hundinuu gara waan tokko gurguruutti pivot gochuu qabu. Obbolaan Phaawuloos bishaan qaruuraa sitti gurguruu qabu. Obbo Bineensi barruu anniisaa sitti gurguruu qaba. Hojii kana baay’ee gatii dhabneerra, industirii addunyaa kamiyyuu irraa adda ta’ee, industirii interneetii, sirni ikoo odeeffannoo bittii irraa gara atoomotaatti jijjiirama. Seenaa daldalaa keessatti sun baay’ee xiqqaadha.

Daldaltoonni baay’een isaanii atoomota irraa gara bittiitti ni jijjiiramu. Margiin bits seenaa keessatti YouTube irratti malee margins of atoms caalaa baayyee gaarii dha, artistiin guddaan hundi bara baraan daawwannaa irra jiraachuu qaba malee maallaqni muuziqaa gurguruu ofii isaatii baayyee gadi aanaa waan ta'eef. AI sana sadarkaa guddaa irratti fidaa jira. Dhiibbaan sitti dhagaʼamuu dandaʼa. Haasaan kun hundi waa'ee dhiibbaa sanaa ture.

Tarii doktiriiniin seeraa sirritti hin hiriirre ta’a tarii waliigalaa baay’ee waanan godhuuf qeeqa ati natti parried ta’e nan dhaga’a ta’a, garuu kan natti dhaga’amu kanuma. Waltajjiiwwan kun hundi, dhumarratti, waa’ee nama waan biraa sitti gurguruuf yaalu ta’aa jiru. AIn sana saffisiisaa jira qofa. Xumurri eessa jira jettanii yaaddu qofan yaadaa jira.

Amala hawwataa ta’edha. Moodeelotni daldalaa dachaa ta'an ni jiru. Wanti ati bits to atoms jettee ibsite, karaa itti ilaallu keessaa tokko natti fakkaata. Uumtoonni tokko tokko galiin beeksisa YouTube irraa argamu gahaa akka hin taane akka itti dhaga’amu mirkanaa’adha. Carraan waan jiruuf mitii? Carraa argatte maaliif hin fayyadamtu? “Dirqama” jechuun karaa tokko natti fakkaataibsi. “Get to” jechuun karaa adda ta’een ibsuudha. Wanti biraa ani jedhu dhugumatti bits versus atoms jechuun baay’ee sirrii natti hin fakkaatu. Beeksisa maallaqa galchuu fi bittaa wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu baay’ee caala. Akkasumas babal’inni sana irratti jiru dhuguma waa’ee bit fi atom piece natti hin fakkaatu. Waa’ee kutaa walqabsiisaa ti.

Tuuta waltajjiiwwan ija irraa ijaaraman jiru. Wanti ani YouTube irratti ijaare adda durummaan ija irraa ijaarame. Seenaa hunda keessatti hammi baasii beeksisaaf oolu yeroo hunda GDP keessaa dhibbeentaa tokko tokko ture. Bara baraan GDP keessaa %2 hanga %4 gidduutti uwwifama. Sun ija kana hunda gidduutti qoodama sun immoo moodeela daldalaa tokko. Eeyyee, lakkoofsi uumamtoota sanaaf falman waggoota kurnan lamaan darban waltajjii hunda irratti haala ajaa’ibaatiin gargar caccabee jira. Wanti sana irraa dhufuu danda'u xiqqaadha. Dandeettiin oomisha gurguruus ni jira. Dandeettiin oomisha gurguruu akkuma yeroo dulloomaa yoo ta’u, sana gidduutti dandeettii walitti dhufeenya ijaaruudha. Oomishaaleen sun maallaqa maallaqaan bitamuu wajjin hojii guddaa hojjechuu barbaadu. 

Waa’ee uumamtoota ani jaalladhu tokko tokkoo yeroo yaadnu nama hawwata, baay’een isaanii yaada deeggartoota 1,000 jedhu ni mallatteessuu: waggaatti namoota 1,000 qarshii 100 akka siif kaffalan gochuu yoo dandeesse, akka tasaa daldala doolaara kuma 100 qabda. Namoonni kutaa guutuun murteessan jiru, “Yookaan bakka namni tokko akka tasaatti ija jaamsee na ilaaluu hundatti bakka maallaqa xiqqoo argadhu dhaqee na ilaaluu nan danda’a. Yookaan immoo hamma funnel gadi bu’ee hamburger koo ykn qaruuraa bishaanii koo bitachuuf isaan argachuu nan danda’a. Yookiin gidduutti, nama tokko waliin walitti dhufeenya gadi fagoo gahaa ijaaruu nan danda’a, isaanis bu’uura itti fufiinsa qabuun maallaqa guddaa naaf kaffaluuf fedhii qabaniifi ani baay’ee isaanii hin barbaachisu Yoon akkas gochuu danda’e, sana booda daldala dhugaa irraa ijaaruu nan danda’a.”

Uumtoonni ajaa'ibaa kanneen hojii gaarii sana hojjetan tokko tokko jiru. Kanneen akka beektu mirkanaa’aa ta’e hedduu. Wanti ani gochuu barbaaduu fi wanti nuti Superhuman fi waltajjii ergamtoota keenyaa wajjin gochuuf yaalaa jirru namoonni sadarkaa walitti dhufeenya sana akka ijaaran dandeessisuudha. Baay'een isaanii barruu oduu hojjechaa jiru. “Barruu oduu argadheera. Waggaatti qarshii 100. Akkasitti gochuu dandeessa. Namoonni 1,000 grand 100 na geessa.Namoonni 10,000 waggaatti qarshii miliyoona tokko na geessa” jechuun hiika guddaa qaba. Sun akka walitti dhufeenya hiika qabuutti natti dhagahama.

Dhimma keenya irratti AI’n inbox keessan keessatti mul’achuu caalaa akka hojjennu nuuf hayyamuuf jira jechaa jira. Qalama diimaa fi qalama diimaa qabattee nama sana cinatti mul’attee, “Wanta ati hojjettu sana keessatti si gargaaruu nan danda’a, yoo xiqqaate kutaa isaa isa nuti irratti hojjechaa jirru” akka jettu si dandeessisa. Ani immoo qumaara taphachuuf fedhii qaba, namoota 1,000 “sun anaaf waggaatti qarshii 100 gatii qaba” akka jedhan argachuuf deemtee ni dandeessaa? Ni dandeessa jedheen yaada.

Eegaa, hamman danda’etti kallattiin kana qofa isin gaafachuuf jira. Amalli sun gaarii ta'a jettanii yaaddu?

Akkuma hojii uumaan itti galchu gaarii ta’a. Barruuleen oduu hundi gaariidhaa? Lakki, barruuleen oduu irra caalaan isaanii ni xuuxu. Waltajjiin barruu oduu gaarii isaan gochuu akka danda’u wabii hin jiru. Viidiyoon YouTube hundi gaariidhaa? Lakki, irra caalaa baay’ee suukaneessaadha. Garuu ni hayyamaa–

Meeshaan kee waltajjii kee keessaa bakka bu’aa ijaaruuf maal akka fakkaatu hin beeku, garuu gulaallii koo dhiisii LLM barreeffama koo fakkeessuu danda’u hin argine. Akkasumas dandeettii moodeelota mataa isaanii irratti hirkattaa jirta. Kanaafuu ani gosa karaa waliigalaa si gaafachaa jira, garuu meeshaan kee akkamitti akka ijaaramu beekta, dhuguma meeshaa akka gaariitti hojjechuu danda’u hojjechuu dandeessaa?

Akkas natti fakkaata. Ani akkan jedhutti, Grammarly wajjin hojii gaarii hojjenne, barsiisaa caaslugaa tokko akka gaariitti fakkeessine. Wantoota bal’aa ta’aniin sana gochuu dandeenyaa? Ani akkas jedheen amana. Ergamtoota waltajjii keenya irratti hojjetan tokko tokko waliin duraanuu ragaa gaarii qabna. Gaarii siif ijaaruu dandeenya moo ati gaarii siif ijaaruu dandeessaa? An hin beeku. Isa irratti si waliin hojjechuu nan jaalladha.

Meeshaan sun maal fakkaata? “Meeshaalee gaarii gulaaluu na dandeessisu ijaaruu” maal fakkaata?

Waan duraan jettedha, ilaalcha sana barreessuu qabda akka, gulaalliin kee maal fakkaata? 

Lakki, jechuun koo, jecha jechaatti interfeesii meeshaan kee akkas gochuuf naaf kennu ibsi.

Oo, kutaan guddaan interface sanaa sanduuqa prompt kan nuti triggers jennu keessatti argamudha. Ati, “Kunoo kan koobarsiisa.” Akka waan maanuwaalii kee maxxansuuf deemtuutti yaadi kunoo trigger kee. Kunoo tuuta wantootaa, yeroo kana argitu, kana godhi jedhan. Kunoo immoo maanuwaalii koo, akkan waa’ee wantootaa yaadu kunooti. Yeroo kana argitan immoo kana raawwadhaa. Fakkeenya yaada deebii mata duree tokko irratti kennite. Yaadni mata duree irratti kennite hin jaalanne. Sababa qaba. Mata duree tokko irratti yaada akkamii kennitu barreessuu dandeessaa jedheen yaada?

Mee karaa adda ta'een itti yaaduu dandeessan yaada isiniif dhiheessa. Yeroo muraasaaf nama biraa leenjisuuf yaalaa akka turte fakkeessi. “Heey, ani hojjetaa qacaree of iskeelii godhee akka koo akka ta’an barsiisa” jechaa jirta. Akkamitti isaan barsiista? Isaan waliin teessee waan tokko tokko barreessita ta’uu hin oolu. Sana booda wanti lammaffaan ati gootu akka isaan hojjetan ilaalta sana booda sirreessita.

Wanti biraa nuti gochuu qabnu jechuu qabna, yaada argachuu qabda akkasumas keessa darbitee dhuftee, “That was a shitty suggestion. Ammas akkas hin godhin.” Kanaafuu interfeesii sun akkas ta’ee itti dhaga’amuu qaba. Qajeelfama tuuta kennita, tuuta kaka'umsa kennita, sana booda yaada argatta. Atis, “Kun hojjete, kun hin hojjenne” jetta. Deebitee dhuftee ilaaltee “Eeyyee, sun ifatti akka hin hojjenne” jetta. Tarii fayyadamaa sanaaf hin hojjenne ta’a, yaada kee tuffataniiru. Tarii hojii gaarii jettee yaaddu sanaaf hin hojjenne ta’a. Bu’aa ilaaltee sun hojii addatti gaarii miti leenjisuuf jirta jette.

Yaadni nama tokkoon tokkoof, tokkoon tokkoon oomishaaf bakka bu’aa amala leenjisuu danda’uu dhuguma hawwataa fi dirqisiisaa dha. Nama hundaaf hojjechuun salphaa ta’a jedhee hin yaadu, garuu namoonni akka gaariitti hojjetan akka uumamtoota YouTube beekamoo har’aa ta’u. Namoota bal’aa wajjin walitti dhufeenya baay’ee gadi fagoo ta’e karaa doolaara beeksisaatiin ykn qaruuraa bishaanii gurguruun gonkumaa hin qabneen uumuuf jirta.

Kanneen keessaa tokko kan har’a akka gaariitti hojjeta jettee yaaddu fakkeenya qabdaa?

Seerlugaan isa hunda caalaa ifa ta'e natti fakkaata. Warri dhuguma gaarii taʼan kaan irra caalaan isaanii—

Seerlugaan akka caaslugaati mitiiree? Seera irratti kan hundaa’ee fi baay’ee adda ta’e dha. Caaslugni seera qaba, loojikii qaba. Margi irratti squishy dha, garuu caaslugni gaariin fi caaslugni hamaan jira waan ta’eef lamaan isaanii sirriitti adda baasuu dandeessa.

Dhugumatti nama hawwata. Seerlugaan tuullaa moodeelotaa ti. Moodeelli sadarkaa bu’uuraa qabatamaan qubee ti. Qubeen waan hiika baay’ee ijoodha. Caaslugni seera baayyee gaarii qaba. Qubeen dhuguma seera ifa ta’e qaba. Caaslugni seera baayyee gaarii qaba. 

Garuu qabatamaan sababni namoonni Seerluga itti fayyadamaniif nuti sana bira darbina. Kanaafuu gorsa tone irratti goona, gorsa style irratti goona. “Heey, kun akka ati gara jabeessa si dhageessisaa jira” jennee ni goona. Kun hundi wantoota yeroo Seerluga kaffaltii kaffaltu argattudha. Sun gosa yaada isaan nu irraa argataniifi waan isaan jaallatan fakkaata — namoonni miliyoona 40 ta’an guyyaa guyyaan itti fayyadamu. Michoonni bal’aan waltajjii irratti utaalanii ergamtootas ijaaran jiru. Baay’een isaanii meeshaaleetti dhihoo dha.

Kanaafuu tokko torban lama dura Gamma irraa kan jalqabe yoo ta'u kunis slide deck dhuguma gaarii ta'e ijaaruuf si gargaara. “maal barreessite?” gara “akkamittan gara islaayidii deekii jijjiiramuu danda’a?” Baay’een isaanii dhaabbilee keessa ijaaramuu isaanii argineerra. Fakkeenyi gurgurtaa ani kenne, kan baay’ee beekamaa ta’e, “Heey, yoo ani itti gaafatamaa gurgurtaa ta’e, mala gurgurtaa qaba. Yeroo hunda gaaffilee sadan kana gaafachuu qabda. Yeroo hunda oomisha keenya haalawwan kanaan dhiheessuu qabdu.” Kanneen barreessanii, gara bakka bu’aatti jijjiiranii, “Kun osoo isaan hojjetan namoota fuulduratti ta’uu isaa mirkaneessi” jedhu. Gariin isaaniis waan guddaa hojjechaa jiru jedheen yaada.

Isaan sun itti fayyadama dhaabbataati dhugumatti haala itti fayyadama gurgurtaa baay'een hubadha. Gurgurtoonni yeroo hunda hundi isaanii waan tokko akka dubbatan si barbaachisa. Yeroo hunda akkas akka hin goone naaf gala. Gurgurtoota qabna.

Dhugaa dubbachuuf, kan kalaqaan hojjetu hojjechuu danda’aa?

Mi’aan seera irratti kan hundaa’e natti hin fakkaatu jedheen gaafadha. Oomishtoonni keenya asitti bishaan boollaa qofa keessatti duubatti hafaniiru, sababiin isaas torbanitti hojiin isaanii akka koo barreessuu yaaluudha. Baay'ee argatusana irratti kallattiin yaada na irraa kenname. Intros fi outros dubbisuu akkan danda’uuf jecha jechaatti sanadoota gulaachaa jira gaaffilee jijjiiraa jira. Akkasumas namoonni sadii qofti waggoota waliin hojjechuun oomisha hojjetu tokko bira ga’uuf yaalan illee dhuguma ulfaataadha. Isaanis dhuguma gaarii dha.

Eeyyee. Guutummaatti haqa qabeessa. Tilmaamni koo gosootni ogeeyyii jalqaba asitti mo’atan kanneen ati ibsitu hin ta’u. Kanneen waan tokko kalaqa, sagalee adda ta’e, sagalee fooyya’aa taasisan, tarii warra dursanii hojjetan miti. Garuu ogeeyyii fi uumamtoota baay’ee hojjetan tokkotu jira jedheen yaada. Tarii kanneen Seerluga cinatti argaman nan fudhadha.

Barsiisota kun dhuguma akka gaariitti hojjechuuf deemu tokkotu jira. Isaanis, “Heey, caaslugni kee gaarii ta’uu isaa mirkaneessuu malees, waa’ee seenaa waan barreessitu fakkaata. Seenaa caalaatti ifatti akka uwwistu si gargaaruun koo hin oolu.” Akka dhugaa caaslugaa guutummaatti ifa miti, garuu baay’ee dhiyoodha. “Yeroo kana keessatti waan ta’e kana. Qaamolee isaa adda addaa kana beekuu qabda.” Kanaaf barsiisonni fakkeenya guddaa ta’u.

LLMn dhuguma maal irratti ga’umsa qabu? Dhuguma waan namni hundi jedhu giddu galeessa gochuu irratti ga’umsa qabu. Kanaafuu, isaanis akkuma kee wanta dhuguma adda taʼe hojjechuu dandaʼuu? Lakki, tarii hin ta'u. Yaada kee keessaa kutaa tokko tokko fudhatanii gara waan faayidaa qabutti jijjiiruun namoota 1,000 ji'atti qarshii 100 akka kaffalan gochuu dandeessu? Barri ol’aanaa waan hin taaneef waan tokko fiduu akka dandeessu nan falma. 

Haasaa xiqqoo garagalchinee akka jirru nan beeka. Yoo waa’ee kee fi carraa daldalaa keetii dubbanne, dhuguma akka ati qaamaan ta’utti of fakkeessuu si hin barbaachisu. Faayidaa gahaa namoonni 1,000 waggaatti qarshii 100 siif kaffalan uumuu qofa si barbaachisa. Kana gochuu qabda. Mala kee keessaa kutaan tokko tokko kan ati baay’ee gaarii ta’ee namoonni akkas godhan jiraa? Jira jedheen falma.

Sana baay’ee yaaduun qaba. Baay'ee galatoomaa waan dhuftaniif, gaaffii deebisaniif, gaaffii deebisuuf tapha ta'uu keessaniif. Ani dinqisiifadha.

Sirrii.

Gaaffiiwwan biroo hedduun qaba. Daangaa hojii guutuu babal’isuuf yeroo dhiyootti isin deebisuu qabna. Seerlugaaf maaltu itti aanee jira? Dhaggeeffattoonni maal barbaaduu akka qaban itti himi.

Superhuman Go ijaaruuf baay’ee busy jirra. Ji'oota lamaan dhufan keessatti tuuta eebba guddaa qabna, kanaaf sana hordofaa.

Tole. Shishir, Decoder irratti waan argamteef baay'ee galatoomi.

Tole. Galatoomaa.

Waa'ee kutaa kanaa gaaffii ykn yaada qabduu? decoder@theverge.com irratti nu rukutaa. Dhuguma email hunda dubbisna!

You May Also Like

13 Trending Songs on TikTok in March 2026 (+ How to Use Them)

Our Best AI PM Workflows for Prototyping, Strategy, and Personal OS (2026)

China’s Cybersecurity Agency Issues Security Warning About OpenClaw