ንሎሚ ብዛዕባ’ቲ ኣብ’ቲ ሕጂ ምስ ፔንታጎን ኣብ ኣዝዩ ጽዩፍ ሕጋዊ ውግእ ዝርከብ ሰራሒ ክላውድ ኣንትሮፒክ ዝበሃል ዕግርግር ዝመልኦን ቅልጡፍን ኩነታት ኢና ንዛረብ ዘለና።
እቲ ንቕድሚትን ንድሕሪትን ዝግበር ዘሎ ዝተሓላለኸ’ኳ እንተኾነ፡ ካብ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ጀሚሩ ግን ፔንታጎን ንኣንትሮፒክ ከም ሓደጋ ቀረብ ሰንሰለት ቆጺርዎ’ኳ እንተነበረ፡ ኣንትሮፒክ ድማ ነቲ ስያመ ዝፈታተን ክሲ ኣቕሪቡ’ሎ፡ መንግስቲ “ሓንቲ ካብተን ብቕልጡፍ ዝዓቢ ዘለዋ ናይ ብሕቲ ኩባንያታት ዓለም ዝፈጠሮ ቁጠባዊ ዋጋ ንምጥፋእ ብምድላዩ” ንመሰላት ቀዳማይን ሓሙሻይን መመሓየሺ ጥሒሱ’ሎ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ክነግረኩም እኽእል’የ፡ ኣብ ዝመጽእ ኣዋርሕ ብዛዕባ ምጥምዛዝን ምጥዋይን ናይ’ቲ ጉዳይ ኣብ The Verge ከምኡ’ውን ኣብዚ ኣብ Decoder ክንዛረብ ኢና።
ሎሚ ግን ንሓጺር እዋን ወሲደ ብሓቂ ኣብዚ ክኹዕት ደልየ ኣብ ሓደ ኣዝዩ ኣገዳሲ ባእታ ናይ’ዚ ኩነታት’ዚ እዚ ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ስለዝኾነ እኹል ኣቓልቦ ዘይረኸበ፡ መንግስቲ ኣመሪካ ከመይ ጌሩ ምክትታል ይገብር፡ እቲ ምክትታል ክፍጸም ዘፍቅድ ሕጋዊ ስልጣን፡ ከምኡ’ውን ኣንትሮፒክ ንምንታይ ነቲ መንግስቲ AI ተጠቒምካ ዝያዳ ምክትታል ንምግባር ሕጊ ክኽተል’የ ዝብል እምነት ከምዘይነበሮ።
ተጠቀምቲ ቨርጅ፡ ፖድካስትኩም ኣብ ዝረኸብኩሞ ቦታ ካብ መወዓውዒ ነጻ ዝኾነ ዲኮደር ፍሉይ ኣገልግሎት ከም እትረኽቡ ኣይትረስዑ። ናብዚ ኣቕንዑ። ሳብስክራይበር ኣይኮንካን? ኣብዚ ክትምዝገቡ ትኽእሉ ኢኹም።
ናይ ሎሚ ጋሻይ ማይክ ማስኒክ መስራትን ዋና ኣካያዲ ስራሕን ናይቲ ብሉጽን ነዊሕ ዝጸንሐን ናይ ቴክኖሎጂ ፖሊሲ መርበብ ሓበሬታ ቴክዲርት እዩ። ማይክ ብዛዕባ ልዕሊ ዓቐን ምብጻሕ መንግስቲ፡ ብሕታዊነት ኣብ ዘመነ ዲጂታልን ካልእ ተዛመድቲ ኣርእስታትን ካብ ዝጽሕፍ ዓሰርተታት ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ። ኢንተርነትን መንግስት ምክትታልን ብኸመይ ብዝተኣሳሰረ መንገዲ ከም ዝዓበዩ ክኢላ’ዩ።
ርኢኻ ኣለኻ፡ መንግስቲ ክከታተለና ከሎ ክገብሮ ይኽእል’ዩ ዝብል ሕጊ ኣሎ፡ ድሕሪኡ መንግስቲ ክገብሮ ዝደሊ። እቲ ዝዓበየ ነገር ድማ፡ መንግስቲ ሕጊ ክገብሮ ይኽእል’ዩ ዝብሎ ኣሎ፡ እዚ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ልክዕ ኣንጻር’ቲ ዝኾነ ንቡር ሰብ ነቲ ሕጊ ጥራይ ዘንብብ ዝሓስቦ’ዩ።
ማይክ ኣብዚ ኣብ’ዚ ክፋል’ዚ ብሰፊሑ ክገልጾ ክትሰምዕዎ ኢኹም፡ ኣብ ምክትታል ክመጽእ ከሎ ንመንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ቃሉ ክንወስዶ ከም ዘይንኽእል — ክንወስዶ’ውን ኣይግባእን’ዩ። ጠበቓታት መንግስቲ ንዝተሓላለኸ መንገዲ ምክትታል ንምስፋሕ ትርጉማት ከም “ዕላማ” ዝኣመሰሉ ቀለልቲ ቃላት ዝጠውዩሉ ታሪኽ ኣዝዩ ብዙሕ’ዩ — መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሕጋዊ ዓንኬላት ጥራይ ስክፍታ ዝፈጥር መንገድታት፣ ከምኡ’ውን ከም ቅድሚ ልዕሊ ዓሰርተ ዓመት ዝሃቦ ዓበይቲ ምግላጽ ዊስለብሎወር ኤድ ስኖውደን ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ክትዓት ምስ ዝህልዉ ጥራይ’ዩ ዝፍልፍል።
ኣብ ዘመነ ትራምፕ ግን ብዛዕባ ፖሊሲ ምውጻእ ረቂቕ ወይ ዝተራቐቐ ነገር የለን — ስለዚ ድማ ምስ ኣንትሮፒክ፡ ብዛዕባ ቴክኖሎጅን ምክትታልን ኣብ ሓቀኛ ግዜ፡ ኣብ ኢንተርነት፡ ኣብ ጽሑፋት ብሎግን ኤክስ ራንትን፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ድምጺ-ነኸስ ጋዜጣዊ መግለጺታት ኣዝዩ ዓው ዝበለ፡ ኣዝዩ ህዝባዊ ክትዕ ንገብር ኣለና። እዚ ኣወንታዊን ኣሉታውን ኣለዎ፡ ንኹሉ ትርጉም ንምሃብ ግን ብሓቂ ታሪኽ ክትፈልጦ ኣለካ።
ኣነን ማይክን ኣብ’ዚ ክፋል’ዚ ክንገልጾ ዝተበገስና’ዩ — ኣብ AIን መንግስትን ዘለኩም ኣረኣእያ ዝኾነ ይኹን ይኹን፡ እዚ ክፋል’ዚ ክልቲኦም ወገናት ነቲ ናይ ምክትታል መንግስቲ ምስ ግዜ እናዓበየን እናዓበየን ከም ዝገደፍዎ ብንጹር ክገልጽ’ዩ። ሕጂ፡ ኣብ AI ክመጽእ ከሎ፡ ክሳብ ሕጂ ዝዓበየ ምስፍሕፋሕ ኣብ ጫፍ ኢና ዘለና።
ሕራይ፡ መስራትን ዋና ኣካያዲ ስራሕን ቴክዲርት ማይክ ማስኒክ ኣብ ምክትታል ኣንትሮፒክ፡ ፔንታጎንን ኤኣይን። እንሆ ንኸይድ።
እዚ ቃለ መሕትት ንንውሓትን ንጹርነትን ብቐሊል ኣርትዖት ተገይሩሉ ኣሎ።
ማይክ ማስኒክ፡ መስራትን ዋና ኣካያዲ ስራሕን ቴክዲርት ኢኻ። እንቋዕ ናብ ዲኮደር ብደሓን መጻእኩም።
ኣብዚ ብምህላወይ ደስ ይብለኒ።
ንዓኻ ምህላወይ ተሓጒሰ’የ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ’ቲ ምርኢት ተሳቲፍካ ስለ ዘይትፈልጥ ጥራይ’የ ሰንቢደ’የ ዝብል ነይረ። ኣነን ንስኻን ኣብ ዙርያ ነንሕድሕድና ክንጽሕፍን ክንልጥፍን ካብ ዝጸናሕና ነዊሕ ኮይኑ ኣሎ። ብዙሕ ናይ The Verge ፖሊሲ ሽፋን ዕዳ ኣለዎ ኣብ Techdirt ዝገበርካዮ’ሞ ድሕሪኡ እቲ ምስ Anthropic ዝኸይድ ዘሎ ኣዝዩ ዝተሓላለኸ’ዩ፡ ግን ከኣ ንነዊሕ እዋን ዝሸፈንካዮም ብዙሓት ቴማታት ይሃርም። ኣብ መወዳእታ ኣብዚ ብምምጻእካ ደስ ኢሉኒ።
ዝተሓላለኸ ዕግርግር ናይ ሓደ ኣርእስቲ’ኳ እንተኾነ፡ ኣብኡ ክዅዕት ምዃነይ ግን ተሓጒሰ’የ።
ምሳኻትኩም ከድህብ ዝደሊ፡ ኣንትሮፒክ ምስ መንግስቲ ውዕል ክፈርም ድዩ ወይስ ኦፐንኤይ ነቲ ውዕል ክረኽቦ ድዩ ዝብል ዝርዝር ኣይኮነን። የግዳስ፡ ኣብ መንጎ ነዚ እንቐርጾ ግዜን ሰባት ዝሰምዕዎ ግዜን፡ ዝያዳ ትዊት ክህሉን ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ዝያዳ ነገራት ዝተፈልየ ከም ዝኸውንን ርግጸኛ’የ።
እቲ ከድህብ ዝደሊ ነገር እንተሃልዩ፡ ኣንትሮፒክ ብሓቂ ካብ ዘቐመጦም ክልተ ቀያሕቲ መስመራት ሓንቲ ጥራይ እያ። ሓደ ካብኣቶም ድማ...ርእሰ-ምምሕዳር ዘለዎ ኣጽዋር፡ እዚ ድማ ናይ ገዛእ ርእሱ ደረጃ ሕልኽላኽ እዩ። እቲ ኣብኡ ዘሎ ሕጊ ቁሩብ ዝያዳ ንእሽቶይ እዩ እቲ ኣጽዋር ዋላ ይሃሉ ኣይሃሉ ወይ ድሮ ብሩስያ ኣብ ኲናት ዩክሬን ተዋፊሩ ኣሎ።
ኣብዚ ብዙሕ ሓሳባት ኣሎ ንሱ ጥራይ ክገድፎ ዝደሊ ምኽንያቱ ንሱ ኣብ ዝያዳ ትኹረት ኩሉ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሱ መደብ ክመጽእ እዩ ዝብል ግምት ኣለኒ። እቲ ካልእ ብዙሕ ግዜ ከሕልፈሉ ዝደሊ ቀይሕ መስመር ጃምላዊ ምክትታል እዩ። ኣብዚ ድማ ብዛዕባ ጃምላዊ ምክትታል ቁሩብ ሕጊ ኣሎ። ብዙሕ ታሪኽ’ዩ፡ ብዙሕ ኣካታዒ ታሪኽ’ዩ። ምሉእ ገጸ ባህሪ ኤድዋርድ ስኖውደን ዝህሉ ኣብ ዙርያ ጃምላዊ ምክትታል ብዝፍጠር ክትዓት እዩ።
ኩሉ ናብ-እዚ ዝለጠፍካ ንስኻ ኢኻ ይመስለኒ-እቲ ኣካል ክፍሊ ምክልኻል ዝኾነ ሃገራዊ ድሕነት (NSA) ኮይኑ፡ ሕጂ ብገለ ምኽንያት ክፍሊ ውግእ ክንብሎ ኣለና።
[ሰሓቕ] ዋላ ሓንቲ ክንገብር የብልናን።
[ሰሓቕ] ኣይንገብሮን ኢና። ኣብዚ ኣመሪካ’ውን ከምኡ’ዩ። ዋላ ሓንቲ ክንገብር ኣየድልየናን’ዩ። NSA ግን ብመሰረቱ ብዙሕ ቃላት ካብ ናይ ዕላል እንግሊዝኛ ወጻኢ እንታይ ማለት ምዃኑ ዳግማይ ገሊጽዎ ኣሎ፣ “ምክትታል ጥራይ ክንገብር ንኽእል ኢና።” ደሓር ከኣ በብእዋኑ ሰባት ምክትታል ጥራይ ከም ዝገብሩ ምስ ዝፈልጡ ዕንደራ ይፍጠር። ስለዚ መድረኽ ኣብኡ ጥራይ ኣቐምጥ፣ ንኹሉ መንገዲ ንድሕሪት ክመልሰካ ኣይደልን’የ፣ እዚ ቅዲ’ዚ ግን ዝደጋገመሉ ብዙሕ ግዜ’ዩ ጸኒሑ።
ክሳብ ክንደይ ዕምቆት ክትከይድ ከም እትደሊ ይምርኮስ፡ እቲ ሓጺር ትርጉም ግን ኣብ ድሕሪ 11 መስከረም ዝነበረ ዓለም ምዃኑ ርዱእ እዩ፡ ኣመሪካ ሕጊ ሃገራዊ ኣጽዲቓ፡ መንግስቲ ኣብ ምክትታል ክዋፈር ገለ ዓቕሚ ነይርዎ፡ እዚ ድማ ካብ መጻኢ ግብረሽበራዊ ስግኣታት ንምክልኻል ክኸውን ነይርዎ። ምስ ግዜ እዚ ብመሳጢ መንገዲ ተተርጒሙ ኣብኡ ድማ ገለ ደረት ነይሩ። ቤት ፍርዲ ፊሳ እውን ነይሩና፣ እዚ ድማ ንማሕበረሰብ ስለያን ንጥፈታቶምን ክግምግም ዝግበኦ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ኮይኑ ግን ብባህሊ ሓደ ወገን ቤት ፍርዲ ኮይኑ ዝፀንሐ እዩ። ሓደ ወገን ጥራይ’ዩ ጉዳዮም ናብቲ ቤት ፍርዲ ክምጉት ዝረክብ’ሞ ኩሉ ብሕቡእ’ዩ ዝፍጸም።
ብዙሕ ዘይፍለጥ ነገራት ኣሎ። ደሓር ከኣ ኣብዚ ኩሉ ካልእ ሓደ ቁንጣሮ ጽሑፍ ነይሩ፡ እዚ ድማ ክሳብ ሮናልድ ሬጋን ዝምለስ ኮይኑ፡ ንሱ ድማ ፈጻሚ ትእዛዝ 12333 እዩ፡ እዚ ድማ ብዛዕባ ምእካብ ስለያ ዝምልከት ሕግታት ጽርግያ ምቕማጥ እዩ ዝበሃል።
ስለዚ እዞም ሰለስተ ስብስባት ሕግታት ኣለዉኻ-ጽቡቕ፡ ውሑዳት ስብስባት ሕግታት-ንህዝቢ፡ እቶም ከተንብቦም እትኽእል ክፋላት፡ ብዛዕባ መንግስትናን ብፍላይ NSAን ብመንጽር ምክትታል እንታይ ክገብሩ ከም ዝኽእሉ ዝተወሰኑ ነገራት ዝዛረቡ ዝመስሉ ፈጻሚ ትእዛዝ ኣለኩም። ብግልጺ መዝገበ ቃላት እንግሊዝኛ ክንንበብ ከለና፡ እንታይነቱ ኣነን ንስኻን ምናልባት ኣሎናን ንርድኦን ክኸውን ይኽእል’ዩ፡ NSA ንኣመሪካውያን ናይ ምክትታል ዓቕሙ ኣዝዩ ድሩት ምንባሩ፡ ብሓቂ ክሳብ’ቲ ክገብርዎ ዝግበኦም፡ ንሓደ ኣመሪካዊ ሰብ ይከታተልዎ ከም ዘለዉ እንተተረዲኦም፡ ብኡንብኡ ደው ኢሎም ክበኽዩን ነቲ ዳታን ኩሉ’ዚ ካልእ ነገራትን ክድምስስዎ ከም ዘለዎም እምነት ሒዝና ምመጻእና።
ንእተወሰነ እዋን ከምኡ ብሓቂ ከምዘይፍጸም ዝገልጽ ወረታት ነይሩ’ሞ ምልክታት’ውን ነይሩ ብፍላይ ድማ ሰነተር ሮን ዋይደን ኣብ መድረኽ ሰኔት ብምኻድ “ኣብዚ ገለ ነገር ቅኑዕ ኣይኮነን እንታይ ምዃኑ ምሉእ ብምሉእ ክነግረኩም ኣይክእልን’የ” ክብል ኣዝዩ ድምጹ ይዛረብ ነይሩ፣ ወይ’ውን ኣብ መስርሕ ፍርዲ ንሰበስልጣን ስለያ “ብዛዕባ ኣመሪካውያን ጃምላዊ መረዳእታ ትእክቡ ዲኹም ወይስ ኣይትእክቡን?”
እቶም ሰበስልጣን ወይ ምዝንባል ወይ ኣብ ገሊኡ ዅነታት ፍጹም ሓሶት ምዀኑ። ኣብ 2012 ምስቲ ኣብቲ እዋን ዳይረክተር ሃገራዊ ስለያ ዝነበረ ጀምስ ክላፐር ዝነበረ ሓደ መስርሕ ፍርዲ እዩ ነይሩ ዝብል እምነት ኣለኒ፡ ኣብዚ ነጥቢ እዚ ብቐጥታ ተሓቲቱ። ብመሰረቱ ድማ “ኣይፋልን፡ ብዛዕባ ኣመሪካውያን ዳታ ኣይንእክብን ኢና” ኢሉ። እዚ ዓቢ ክፋል ናይቲ ንኤድ ስኖውደን ነቲ ዳታ ንኽፈስስ ዝደረኾ እዩ ነይሩ፡ እቲ ናብ ግለን ግሪንዋልድን ባርተን ጌልማንን ላውራ ፖይትራስን እውን ከም ዝፈሰሰ ዝገልጽ ጸብጻባት። ካብዚ ኩሉ ክንረኽቦ ዝጀመርና፡ NSA ካብቲ ኣነን ንስኻን እንጥቀመሉ መዝገበ ቃላት ብመጠኑ ዝተፈልየ ናይ ገዛእ ርእሱ መዝገበ ቃላት ከም ዘለዎን፡ ንቃላት ካብቲ ንጹር ትርጉሞም ብእንግሊዝኛ ብዝተፈልየ መንገዲ ክትትርጉሞም ከም ዝኽእሉን፡ ከም “target” ዝኣመሰሉ ቃላት ሓዊስካ፡ ከም ቁልፊ ቃል ኮይኑ ዝስምዓካ ምዃኑ እዩ። እዚ እንታይ ምዃኑ ሰፊሕ ርድኢት፡ ብክልሰ-ሓሳብ፡ ንኣመሪካውያን ሰባት ዘይኮኑ ሰባት ጥራይ’ዮም ዒላማ ክገብሩ ዝግበኦም፡ እቲ ሓረግ’ዩ ዝመስለኒ።
እቲ ምስ ግዜ ዝተተርጎመሉ ኣገባብ ግን፡ ዝኾነ ይኹን ነቲ ሰብ ዝጠቅስ፡ ዝኾነ ብዛዕባ ባዕዳዊ ሰብ ዝምልከት ሕጂ ፍትሓዊ ጸወታ ኮይኑ፡ ዋላ’ውን ከምኡ ርክባት ናይ ሀኣሜሪካዊ ሰብ። ስለዚ ኣነን ንስኻን መልእኽቲ ንሓድሕድና መልእኽቲ ክንሰድድን ናይ ወጻኢ ሰብ እንተንጠቅስን፡ ሕጂ ንኤን.ኤስ.ኤ ክእክቦን ክዕቅቦን ክዕቅቦን ፍትሓዊ ጸወታ እዩ።
ካልኣይ ክፋል ናይ’ዚ’ውን ኣሎ። ቀዳማይ ፈጻሚ ትእዛዝ 12333 ካብ ሮናልድ ሬጋን ጠቒሰ ነይረ፣ እዚ ድማ እቲ ቴክኖሎጂ ምስ ግዜ እናተቐየረን ኢንተርነት እናዓበየ ምስ ከደን፣ ብውጽኢታዊ መንገዲ ንኤን.ኤስ.ኤ ናብ ናይ ወጻኢ ርክባት ክጥቀም ኣኽኢልዎ፣ እንተኾነ ግን ዝኾነ ንኣሜሪካ ኣብ መንገዲ ኣብ ገለ ቦታ ገዲፍዋ ክኸውን ዝኽእል ርክባት ዘጠቓለለ እዩ። ስለዚ መልእኽቲ ይሰደልካ እንተኾንኩን ኣብ ካሊፎርንያ ብኣጋጣሚ ካብ ኣመሪካ ዝወጸ ፋይበር ኦፕቲክ ገመድ ኣቢሉ ካባይ መልእኽቲ እንተመጺኡን፡ NSA ካብ ኣመሪካ ወጻኢ ምስ በጽሐ ኣብቲ ክፋል ቧንቧ ኣእትዩ ነቲ ሓበሬታ ክእክቦ ይኽእል’ዩ፡ ዋላ’ውን ኣብ ውሽጢ ኣመሪካ ጥራይ ናባኻ ዝኸይድ እንተነበረ።
ድሕሪኡ NSA ነቲ ሓበሬታ ዋላ ኣብ ኣመሪካውያን ሰባት እንተኾነ ክዕቅቦ ይኽእል እዩ፣ ድሒሮም ድማ ብዛዕባ እዚ ፍሉይ ምድላይ ክገብሩ ይኽእሉ እዮም፣ ሓድሓደ ግዜ ድማ “ናይ ድሕሪት ማዕጾ ምድላይ” ተባሂሉ ይጽዋዕ። ነዚ ብመጀመርታ ክእክብዎ ኣይነበሮምን ኢልና እንኣምኖ ሓበሬታ’ዮም ኣኪቦምዎ’ምበር ክሕዝዎ ይኽእሉ’ዮም። ንሳቶም ድማ ቃል ኣተዉ፣ ፒንኪ መሓሉ፣ ብሕታዊ ክሕዝዎ እዮም፣ ግን ፍተሻ እንተገይሮም ኣነ ወይ ንስኻ ወጻእተኛ ሰብ ከም ዝጠቐስና እንተረኺቦም፣ ሽዑ ሃንደበት ዝደለይዎ ክገብሩ ፍትሓዊ ጸወታ ኮይኑዎም።
ብሓፈሻ፡ እዚ ናብታ ፌደራላዊ መንግስቲ ብመሰረቱ ካብ ኣመሪካ ወጻኢ ዝኾነ ይኹን ብኣጋጣሚ ዝትንክፍ ሓበሬታ ክእክበላ ዝኽእል ዓለም ተቐይሩ ኣሎ። ዋላ’ውን ምሉእ ብምሉእ ኣብ መንጎ ክልተ ኣመሪካውያን ሰባት እንተኾነ፡ ኣመሪካዊ ሰብ ዘይኮነ ሰብ እንተጠቒሶም ወይ’ውን እንተ ኣመልኪቶም፡ ሃንደበት ክእከብ ፍትሓዊ ጸወታ’ዩ። ካብኡ ድማ፡ ንኣሜሪካውያን ሰባት ኣይስልይን’የ ዝብልን ብግልጺ ዝገልጽን NSA፡ ኣብ ልዕሊ ሰባት ኣመሪካ ዝግበር ጃምላዊ ምክትታል ዝመስል መልክዕ ረኺብና ኣለና።
ከመይ ጌርና ኢና ኣብዚ ደረጃ እዚ በጺሕና? እዚ ብዙሕ ወሰኽ ናይ ህጻን ስጉምትታት እዩ። ንጀምስ ክላፐር ኣብ 2012 ጠቒስካዮ፣ ንሱ’ዩ ምምሕዳር ኦባማ። ንሮናልድ ሬጋን ጠቒስካዮ ኣለኻ፡ ንሱ’ዩ 1980ታት። ኣብዚ ብዲሞክራትን ሪፓብሊካንን ኢና ንሓልፍ ዘለና።
ኲናት ኣንጻር ግብረሽበራ ኣብ ምምሕዳር ጆርጅ ቡሽ ዘጋጠመ ኮይኑ፡ 11 መስከረምን ሕጊ ሃገራውነትን ኣብ ምምሕዳር ጆርጅ ቡሽ እዩ ኣጋጢሙ። ኣብ ትሕቲ ፕረዚደንታት ክልቲኡ ውድባት፡ ኣብ ትሕቲ ጉባኤታት ክልቲኡ ውድባት ብዙሕ እናወሰኸ ዝኸይድ ሕማቕ ነገራት ኣሎ። እዚ ከመይ ኢሉ እዩ ተፈጺሙ፧
እቲ ዝቐለለ መልክዑ በቃ ኣብ’ቲ ዓቢ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲ ዝፍጸመሉ እዋን ዝኾነ ሰብ፡ ብርግጽ’ውን ዝኾነ ፕረዚደንት ፕረዚደንት ክኸውን ዘይደሊ’ዩ፡ ምኽንያቱ እዚ ሕማቕ ስለ ዝገብሮም። ንኣመሪካውያን እውን ክከላኸሉ ከም ዝደልዩ ርዱእ እዩ ሓቀይ? እዚ’ውን ኣካል ስርሖም’ዩ። ብመሰረቱ ኣብ ጸልማት ዝንቀሳቐስ ማሕበረሰብ ስለያ እንተሃልዩካ ምኽንያቱ ማሕበረሰባት ስለያ ከምኡ ስለ ዝገብርዎን ናባኻ መጺኦም “እሂ እዚ ሓበሬታ ጥራይ እንተንረክብ እንተንኽእል፡ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲ ኣብ ምክልኻል ናይ ብሓቂ ሓጋዚ ምኾነ።”
እዚ ሓቂ ዝኾነሉ ኩነታት ክህሉ ይኽእል’ዩ፣ ማሕበረሰብ ስለያ ነዚ ሓበሬታ’ዚ ብጽቡቕ ብዝሰርሕ መንገዲ ክጥቀመሉ ዝኽእል። ንሕና’ውን ብክልሰ-ሓሳብ፡ ክንእዘዞ ዝግበኣና ቅዋም ኣመሪካ ዘለና ሕብረተሰብ ሕግታት ኢና። እዚ ግን ምምሕዳር ድሕሪ ምምሕዳር፡ መመሊሱ፡ ሪፓብሊካንን ዲሞክራትን፡ ኣዝዮም በላሕቲ ጠበቓታት ከም ዝነበሮምን፡ “እዋእ፡ ከምዚ ጌርና መርገጺ እንተሃልዩና ወይ ብኸምዚ እንተገለጽናዮ ወይ ነዚ እንተተተርጒምናዮ፡ በዚ መንገዲ’ዚ ዝደለናዮ ክንረክብን ብቴክኒካዊ መዳይ ሕጊ ከይንጥሕስን ወይ ብቴክኒካዊ መዳይ ንራብዓይ መመሓየሺ ሕጊ ዘይንጥሕስ” ዝብሉን ጠበቓታት ከም ዝነበሮም ኣፍቂዱሉ።
እቲ ግምት ኩሉ ግዜ “ንሕጊ ብገለ መልክዑ ክንጠውዮ ወይ ትርጉም ሕጊ ክንጠውዮ ንኽእል ኢና’ሞ ብሓቂ ነዚ ዝረኣዮ ሰብ የለን፣ ወይ’ውን ዝግደሰሉ ሰብ ብሓቂ ነዚ ክርእዮ ኣይክእልን’ዩ፣ ስለዚ ድማ ካብኡ ክንድሕን ኢና።”
ናይ ብሓቂ ዘሊሎም ዝወጹ ክልተ ነገራት ኣለዉ። ሓደ፡ ኣነን ንስኻን ክልቴና ብዙሕ ውሳነታት ቤት ፍርዲ ነንብብ — ውሳነታት ይግባይ ቤት ፍርድን ውሳነታት ላዕለዋይ ቤት ፍርድን። ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲና ድማ ቃል ብቓሉ ኣብ ሕግታትናን ሕግታትናን ዘሎ ቃላት ከመይ ጌርና ክንትርጉሞ ከም እንኽእል ባእሲ ኣሎ።
ብዙሕ ኣይክኣቱን’የ፡ ብሓፈሻ ግን ኣብ’ቲ ገጽ ዘሎ ቃላት ጥራይ ኣንቢብካ ዝብሉዎ ክትገብር ኣለካ ዝብል ሓሳብ ኣብ ኣመሪካ ዓብላሊ ጽቕጢ ሕጋዊ ትርጉም’ዩ ምበልኩ። ጸጋም ይኹን የማን ክልቲኦም ይብሉ። ብዛዕባ ገለ ኣዝዩ ምስጢራዊ ረቂቕ ነጥብታት እዚ ብሓቂ እንታይ ማለት ምዃኑ ይካትዑ። ነዘን ቃላት እዚአን ኣንቢብካ ዝበልኦ ክትገብር ጥራይ ክትክእል ከም ዘለካ ግን፡ እዚ ንኽትሕዝ ኣይኮነን ሓቀይ?
እንተወሓደ ኣብታ ቀዳመይቲ ምሕላፍ ናይ’ቲ ክትገብርዎ እትኽእሉ ዓሊብና ኣለና።ጽሑፋውነት (textualism) ይብሉ። ጠበቓታት ክልቲኡ ምምሕዳራት ከመይ ጌሮም ካብቲ ዓብላሊ ኣገባብ ሕጋዊ ውሳነ ሃገርና ክሳብ ክንድዚ ይርሕቑ? ዳያኑ ክልቲኦም ወገናት እንተወሓደ እዚ ቀዳማይ ስጉምቲ ምዃኑ ይሰማምዑ።
ልክዕ መልሱ እንተዝፈልጥ ጽቡቕ ነይሩ፡ ግን ድራኸ ዘለዎ ምኽንያት እዩ ዝመስለኒ ሓቀይ? ከም ጠበቓ መጠን፡ ዓሚልካ ክትከላኸለሉ ኢኻ ኣብኡ ዘለኻን ዓወት - ዓወት ክትብሎ እንተኽኢልካ - ናይ ሕጋዊ ስርዓትና፡ ኣብ ልዕሊ እዞም ነገራት ዝተፈላለዩ ወገናት ዝካትዑሉ ተጻባኢ ኩነታት ኣብ ምህላው ዝተመርኮሰ ክኸውን ዝኽእል ኮይኑ፡ ተራ ናይቲ ዳኛ ምጽባብን ኣየናይ ወገን ብሓቂ ቅኑዕ ምዃኑ ምፍላጥን እዩ።
ሓደ ካብቲ ጸገም ማሕበረሰብ ስለያን ኣወዳድባኡን፡ ከምኡ ዝኣመሰለ ተጻባኢ ኩነታት ዘይምህላውካ’ዩ። እዚ ድማ ሓደ ወገን ነቲ ዘቕርብዎ ዘለዉ ስነ-ሞጎት ንምምኽናይ ዝቐለለ ይገብሮ ምኽንያቱ ብሓቂ ንድሕሪት ዝደፍኦ ሰብ ስለዘየለ። ነዚ ምስቲ ካልእ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲ ከይፍጠር ዝብል ሓፈሻዊ ፍርሒ፡ ምስ ሃገራዊ ድሕነት ዝተኣሳሰር ዝኾነ ነገር፡ ዋላ’ውን ቤት ፍርዲ ፊሳ ዝህልወካ ኩነታት ኣብ ዝህልወካ እዋን ኣወሃሂድካዮ ኢኻ — ቤት ፍርዲ ፊሳ ብመጠኑ ንነዊሕ ዓመታት ብውጽኢታዊ መንገዲ ናይ ጎማ ማሕተም ብምዃኑ ፍሉጥ እዩ ነይሩ ማለተይ እየ።
ልክዕ ቁጽሪ ረሲዐዮ’የ፡ ግን ልዕሊ 99 ሚእታዊት ካብ’ቶም ንገለ ኩነታት ምክትታል ንኽፍቀድ ናብ ቤት ፍርዲ ፊሳ ዝኸዱ መመልከቲታት ከምዝተቐበሉ’ዩ ነይሩ፡ 99 ሚእታዊት ድማ ኣዝዩ ብዙሕ’ዩ ምባል ቀሊል’ዩ። እቶም ናብ ቤት ፍርዲ ክሲ ዘምጽኡ፡ ይመርጹን ይመርጹን ከም ዘለዉ ርዱእ’ዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ፍጹም ዕቡድ ኣበሃህላታት የምጽኡ ኣይኮኑን። ግን ብዘይ’ቲ ተጻባኢ መዳይን ምስ ኣዝዩ ሓያል ድራኸ ዘለዎም ጉጅለ ሰባትን “እዚ ክንገብር ኣለና” ዝብሉ ወይ ብሓደ ምምሕዳር “እዚ ክንገብር ኣለና” ዝብሉ ሰባት፡ ዝገብርዎ መንገዲ ክረኽቡ’ዮም። ምስ ግዜ ድማ ኣብኡ ኢኻ ትውድእ።
ኣብ’ዚ መስርሕ’ዚ ዝተሳተፈ ሰብ ኣሎ ድዩ፡ ካብ ድቃሱ ተሲኡ፡ “ወዲ፡ ነታ ‘ዕላማ’ እትብል ቃል ዳግማይ ክንገልጻ ክኢልና፡ ዝደለናዮ ትርጉም ክህልወና ክኢልና”?
[ሰሓቕ] ርዱእ እዩ ኤድ ስኖውደን ነይሩካ፡ ንሱ ድማ ዕስለ ሰነዳት ኣፍሲሱ። ጆን ናፒየር ታይ ነይሩካ፣ ኣብ 2014 ንዘ ዋሽንግተን ፖስት ዝጸሓፈ፣ ትርጉም ፈጻሚ ትእዛዝ 12333 ዘቃልዐ፣ ንሱ’ዩ እቲ ሓቀኛ ጉዳይ ከተቕልበሉ ዘለካ። ብዛዕባ እዚ ነገራት እዚ ዝተዛረቡ ካልኦት ሰባት ኣለዉኻ፡ ኣብ ዝበዝሕ ግን እቶም ኣብ ውሽጢ ምምሕዳር ኣብ ናይ ስለያ ማሕበረሰብ ነገራት ኣብ ምስራሕ ዝነጥፉ ሰባት ኣብ ኣረኣእያ ማሕበረሰብ ስለያ ዝተዓደጉ እዮም፡ እዚ ድማ እቲ ልዕሊ ኩሉ ዕላማ ሃገር ካብ ሕማቕ ነገር ምክልኻል ምዃኑ እዩ። ከምኡ ንምግባር እቲ ዝበለጸ መገዲ ብዝተኻእለ መጠን ብዙሕ ሓበሬታ ምህላው እዩ።
እወ፡ ዝያዳ ሓበሬታ ምህላዎም ንሓደ ነገር ኣቐዲሞም ክሕዙ ወይ ኣገዳሲ ነገር ክረኽቡ ከኽእሎም ይኽእል’ዩ፡ ግን፡ ሓደ፡ ሓቂ ዘይክኸውን ይኽእል’ዩ ዝብል ስነ-ሞጎት ክትድንግጸሉ ቀሊል’ዩ። ብዙሕ ሓበሬታ ምርካብ ምናልባት ልክዕ ከም ውሑድ ሓበሬታ ሕማቕ ክኸውን ይኽእል እዩ ምኽንያቱ መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ ብጭቡጥ ጠቓሚ ዝኾነ ሓበሬታ፡ ነቲ ብሓቂ ንሓደ ነገር ንምውሳን ዘድልየካ ሓበሬታ ክሓብኦ ይኽእል።
ግን ከምኡ’ውን፡ U.S. ቅዋም ብመጀመርታ’ሞ ብክልሰ-ሓሳብ ብዘይ ተኽእሎ ምኽንያት ጃምላዊ ምክትታል ክንፈቅድ ዘይብልና ምኽንያታት ኣለና። ከም ልዕልነት ሕጊ እትኣምን ሃገር መጠን፡ ነዚ ክንነብር ክንክእል ይግባእ፡ እዚ ኩሉ ነገር ኣብ ጸልማት ምስ ተፈጸመ ድማ፡ ነዚ ክትስሕት ክትፍትን ኢኻ።
እዚ ድማ ናብ ኣንትሮፒክ የብጽሓኒ። ኣንትሮፒክ ብቐንዱ ናይ ትካል ትካል እዩ። ኣብ መንግስቲ ንፉዓት’ዮም፡ ነቶም ጭዋዳታት ሃኒጾም’ዮም፡ ብሓቂ ኣብ ገለ ካብ’ዚ ነገር’ዚ ጽቡቕ ዝፈልጡ ሰባት ዝሰርሑ’ዮም። ንፒት ሄግሰት “ኩሉ ሕጋዊ ኣጠቓቕማ ኢና ንደሊ” ክብሉ ርዱእ’ዩ፣ ክልተ ደረጃታት ትርጉም ንታሕቲ ወሪዶም “እዋእ፣ ቃል ብቓሉ እምነትኩም እዘን ቃላት እዚኣተን ኣብ ገጾም ዝበልኦ ትርጉም ከምዘይብለን እዩ።ስለዚ ‘ኩሉ ሕጋዊ ኣጠቓቕማ’ ኣዝዩ ዓቢ እዩ፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ዙርያ ጃምላዊ ምክትታል ገለ መከላኸሊታት ክንገብር ንደሊ።”
ሕጂ’ውን ነቲ ካልእ ቀይሕ መስመር ዝነበረ ርእሰ-ምምሕዳር ዘለዎ ኣጽዋር ኣብ ቅንጥብጣብ ክገብሮ’የ፡ ብፍላይ ግን ኣብ ጃምላዊ ምክትታል፡ ዳርዮ ኣሞደይ ኣብ ደገ ኣሎ፡ "ብዙሕ ክንገብር ንኽእል ኢና። እዚ ኣዝዩ ሓደገኛ’ዩ። እዚ ምጥሓስ ራብዓይ መመሓየሺ’ዩ።"
ኣብኡ ዘሎ ወጥሪ “ነዞም ሓደ ነገር ዝብሉ ሕግታት ክኽተሎም ኢኻ ትብል ኣለኻ ሕጂ ድማ ድሕሪ’ዚ ኩሉ ግዜ ፍጹም ዝተፈልየ ትርጉም ኣለዎም’ሞ ኣካል ናይዚ ክንከውን ጥራይ ኣይንደልን ኢና።” ንሱ’ዩ እቲ...ባእሲ። ነዚ ምስቲ “ኩሉ ሕጋዊ ኣጠቓቕማ ክንገብር ኢና” ክብል ሸንኮለል ኢሉ ዝኣቱ ሳም ኣልትማን ጥራይ’የ ከነጻጽሮ ዝደሊ፣ ድሕሪኡ ድማ ነዚ ነዊሕ መልእኽቲ ከምዚ “ኩሉ ክንክተሎ ዝግበኣና ሕግታት እንሆ።”
ኣልትማን NSA ነዚ ነገራት’ዚ ብኸመይ ዳግማይ ከም ዝትርጉሞ ዘይፈለጠ’ዩ ዝመስል’ሞ ብገለ መልክዑ ንመጋየጺ ዝተወስደ’ዩ። ካብ’ቲ እዋን’ቲ ጀሚሩ ድማ ንድሕሪት ክኸይድ ጀሚሩ’ሎ — ዋላ’ውን ኣብ እንቐድሓሉ ዘለና እዋን፡ ተወሳኺ ትዊት ከምዘሎን መርገጺ ኩሉ ሰብ ከምዝተቐየረን ርግጸኛ’የ። ኣልትማን ግን ቀስ ኢሉ ንድሕሪት ክመልሶ ጸኒሑ'ዩ፡ እንተኾነ ግን ኦፐንኤይ ነቲ ኣብ ገጾም ዘሎ ሕግታት ኣንቢቡ ነቲ ዝበልዎ ክኣምን ገመድ ዝኣተወ ይመስል። ንፍጻመታት ዘለካ ትርጉም እውን ከምኡ ድዩ?
ክልተ ተኽእሎታት ኣሎ፡ ንሱ’ውን ሓደ ካብኡ’ዩ። እቲ ሓደ ከምቲ ህዝቢ ንነዊሕ ዓመታት ዝተጻወተሉ መንገዲ ተጻዊቱ። እቲ ኣማራጺ ክልሰ-ሓሳብ፡ ካብዚኦም ኣየናይ ሓቂ ምዃኑ’ውን ሓሳብ የብለይን፡ ንሱ ወይ ገለ ካብቶም ኣብ OpenAI ዘለዉ ጠበቓታት — ኣዝዮም ብቑዓትን ኣዝዮም ኣፍልጦ ዘለዎምን ዝመስለኒ — ነዚ ይፈልጥዎ’ዮም ነይሮም፡ ግን ከኣ ከምቲ NSA ንገለ ዓሰርተታት ዓመታት ዝጻወቶ ጸወታ ክጻወቱ ከም ዝኽእሉ ሓሲቦም ነይሮም፡ ኣብ’ቲ እዚ ነገራት ክሳብ ዝዛረቡን ድሕሪኡ ቃላት ዝዛረቡን፡ ግን ከኣ ነቲ ጭቡጥ ትርጉማት ኣይገልጹን’ዮም፡ ንሳቶም’ውን ክድሕኑ ከም ዝኽእሉ። ስለዚ ሳም “ልክዕ ከምቲ ኣንትሮፒክ ዝነበሮ ቀይሕ መስመራት ነይሩና፡ መንግስቲ ድማ በዚ ዓቢ እዩ ነይሩ” ዝብል መግለጺ ሒዙ ይወጽእ።
ብሓቂ ሳም ኣልትማን ኣንትሮፒክ ክልተ ቀያሕቲ መስመራት ኣለዋ፡ ኦፐንኤይ ድማ ሰለስተ ኣለዋ ዝበለ ይመስለኒ፡ መንግስቲ ድማ ፍጹም ጽቡቕ ነይሩ። ግን ወይ ሳም ኣልትማንን ኣብ ከባቢኡ ዝነበረ ሰብን እዚ ነገራት’ዚ ብተግባር ከመይ ከም ዝሰርሕ ስለዘይተረድኦ፡ ወይ’ውን ተረዲኦምዎ፡ ህዝቢ ከምዘይፈልጥን ስለዚ ድማ ክድሕን ከምዝኽእልን ጥራይ ስለዝገመቱ ክኸውን ኣለዎ ይመስለኒ።
እቲ ካልእ ኣብ ኣእምሮኻ ዝመጽእ ነገር — ሕጂ’ውን፡ AI ሓድሽ’ዩ፡ እዚኦም ናይ ቀዳማይ ጦብላሕታ ጸገማት ስለ ዝኾኑ ኣብ ሓደስቲ ቴክኖሎጂታት ክትመጽእ ኣዝዩ ፈታኒ’ዩ። “ቅድሚ ሕጂ ብዛዕባ’ዚ ክሓስብ ዝነበሮ ሰብ ኣይነበረን” እቲ ክውንነት ግን ኩሉ ሰብ ብዛዕባ’ዚ ነገር’ዚ ካብ ዝሓስብ ነዊሕ ኮይኑ’ዩ። ምናልባት ኣብዚ ሓድሽ ነገር AI ዘይኮነስ፡ እቲ ካልኣይ ምምሕዳር ትራምፕ፡ ኣብ ክንዲ ምናልባት ዝኾነ ሰብ ንተግባራቶም ንምምኽናይ ማንም ሰብ ኣቓልቦ ዘይህቦ ምስጢራዊ ቤት ፍርዲ ንምምኽናይ ከየንብቦ ዕስለ ጠበቓታት ዝገብር፡ ኣብ ክንድኡ ግን ክንድ’ዚ ረቂቕ ከምዘይኮነ ጥራይ’ዩ።
ክንድ’ዚ ዝተራቐቑ ኣይኮኑን ኩሉ ግዜ ንኹሉ ሰብ ክንስልይ ኢና ጥራይ’ዮም ዝብሉ ዘለዉ። በቃ ምናልባት ኩሎም ምምሕዳራት ዕላማኦም ጥራይ ክገልጹን ቺፕስ ኣበይ ከም ዝወድቁ ክርእዩን ብዝብል መንገዲ እዮም ዕላማኦም ኣፍሊጦም።
ኣብኡ ግን ኣብዚ ኣብ ከተማ ኒውዮርክ ኤድ ስኖውደን ከም ዝነበረ’የ ዝጥምት ዘለኹ። ኤቲ ኤንድ ቲ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ህንጻ ኤን.ኤስ.ኤ. ግዙፍ ህንጻ ጥራይ’ዩ፡ ማእከል ምክትታል NSA ከምዘይኮነ ድማ ክንመስል ኢና ዝግባእ፡ ግን ልክዕ ኣብኡ’ዩ ዘሎ። ዓቢ’ዩ። ካብዚ ዝኾነ ይኹን ናብ ዝኾነ ነገር ዝመጸ ኣይመስልን። እዚ ኩሉ ምግላጻት፡ እዚ ምፍሳስ፡ ንድሕሪት ኣይመለስናዮን።
ብሓቂ ክርአ ከሎ፡ ብዙሕ ህይወትና ዲጂታላዊ እናኾነ ምስ ከደ ጥራይ’ዩ ዝውስኽ። ከምኡ’ውን ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ኩሉ ግዜ ከምዚ ዝኣመሰለ ድብን ዝበለ መሳርሒ ብምዃኑ፡ ብሓቂ እቲ ንሕሳብ ዝፈጥር ነገር ንሱ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ብዝኾነ ከምኡ ክጻወት ትርእዮ ዲኻ?
ኣብኡ ውሑዳት ዝተፈላለዩ ነገራት ኣለዉ፡ ነዚ ነገር’ዚ ፈጺምና ንድሕሪት ዘይምምላስና’ውን ምሉእ ብምሉእ ሓቂ ኣይኮነን። እቲ ካብ ስኖውደን ዝመጸ ምግላጻት ብርግጽ ኣብ ውሽጢ እዚ ነገራት እዚ ብኸመይ ከም ዝፍጸም ገለ ለውጢ ኣምጺኡ እዩ። ሕጂ ድማ ኣለዉ — እንታይ ከም ዝጽውዑ ረሲዐዮ’የ፡ ግን ከምዞም ኣብ ውሽጢ ቤት ፍርዲ ፊሳ ዝርከቡ ሲቪላዊ ኣሚከስ ሰባት ኮይኖም ኣብ ዝተወሰኑ ጉዳያት ነቲ ካልእ ወገን ከም ዘቕርቡ ኮይኖም ዝሰርሑ’ዮም።
ከምኡ’ውን ገለ ካብቶም ሰበስልጣን ብዝተወሰነ መንገዲ ድሩት ክኾኑ ርኢናዮም ኢና፣ በብእዋኑ ድማ ዳግማይ ፍቓድ ክወሃቦም ይመጹ፣ ደለይቲ ፍትሒ ድማ ንድሕሪት ምድፋእን ገለ ተወሳኺ መከላኸሊታት ክገብሩ ኣብ ምፍታንን ኣዝዮም ዕጡቓት ኮይኖም’ዮም። ናብቲ ዝዓበየ ሕቶ ግን ክልተ ዝተፈላለየ ነገራት ኣሎ ይመስለኒ። እዚ ምምሕዳር’ዚ ረቂቕ ዘይኮነስ ዓው ኢሉ ዘይግባእ ነገራት ጥራይ’ዩ ዝዛረብ ብምባል ፍርቂ ሓቅኻ።
"ምስ ኢራን ኣብ ኲናት ኢና ዘለና፡ ንገብሮ ኣለና፡ ይኸውን ኣሎ። ነቲ ሳዕስዒት እኳ ኣይንፍትኖን ኢና።"
ኩሎም ዝሓለፉ ምምሕዳራት ብዘይገብርዎ መንገዲ። ብሓቂ ግን ብዛዕባ’ዚ ብቐጥታ ከምኡ ኣይበሉን።ምክትታል ብፍላይ ድማ ምክትታል ኣሜሪካውያን። ምልክታት’ኳ እንተነበረ፡ ኣብ’ዚ ጉዳይ’ዚ ግን ከምኡ ሓያል ኮይኖም ኣይወጹን። እቲ ካልእ ፍርቁ ዝያዳ ምስ ኣቀማምጣ ኣንትሮፒክን ሓፈሻዊ ኣረኣእያ ናይ AI ከም’ዚ ክኸውን ዝኽእል ህላወኣዊ ቴክኖሎጂን፡ ኣንትሮፒክ ወትሩ ንነብሱ “ንሕና እቶም ሓሳብቲ ጽቡቓት ሰባት ኢና” ኢሉ ዘቕርበሉ፡ ከምኡ’ውን ትኣምንን ዘይምእማንን ከምኡ’ውን ካብቲ ነጥቢ ወጻኢ’ዩ ዝብል ዓይነት’ዩ። ኣብ ደገ እዚ ዝና ኣለዎም፡ “እዚ ብውሑስ መንገዲ፡ ንሰብኣውነት ብዘኽብርን ነዚ ኩሉ ነገራት ብዘየገድስን መንገዲ ክንገብሮ ንፍትን ኣለና።” ስለዚ ድማ እቲ ግጭት ምስ ዝህልወካ፡ እቲ ቃልሲ ኣብኡ’ዩ ዝኣቱ።
ምምሕዳር ትራምፕ ኣለካ፡ ንሱ ዝደለዮ ክገብር ጥራይ’ዩ ዝደሊ፡ ብዛዕባ’ዚ ድማ ረቀቕቲ ኣይኮኑን። ደሓር ከኣ ኣንትሮፒክ ኣለካ፣ ንነብሱ መግለጺኣን ህዝባዊ ስብእናኣን ኩሉ ግዜ ከምዚ “ሓሳባውያን ኢና ንሰብኣውነትን መሰላትን እዚ ኩሉ ነገራትን ነኽብርን ኢና።” ምናልባት እቲ ግጭት ኣብኡ’ዩ መጺኡ፣ ምኽንያቱ ኣንትሮፒክ ከምቲ ብንጹር ዝተገልጸ ምስ ክፍሊ ምክልኻል ንእተወሰነ እዋን ሰሪሑን ካልእ ብዙሕ ካልእ ዝጥቀመሉ ዝነበረ ውዕላት ምስ መንግስቲ ኣለዎ። ጸገም ኮይኑ ኣይጸንሐን።
ኣብዞም ፍሉያት መዳያት ጥራይ’ዩ፡ መንግስቲ ነቲ ዝነበሮ ውዕል ከስፍሕ ኣብ ዝደለየሉ ዝነበረ እዋን፡ ላዕለዎት ኣመራርሓ ኣንትሮፒክ፡ “ጽናሕ፡ ነዞም ከም ሓሳባዊ፡ ውሑስ ወሃቢ AI ንዝናና ክጎድኡ ዝኽእሉ ቀያሕቲ መስመራት ከምዘይንሰግር ከነረጋግጽ ኣለና።”
ብዛዕባ ምክትታል ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ ብዛዕባ ስክፍታ ራብዓይ መመሓየሺ ኣንትሮፒክ ብሕጽር ዝበለ ክሓተኩም እደሊ። ራብዓይ መመሓየሺ መንግስቲ ብዘይምኽንያት ክምርምረካ ኣይክእልን’ዩ ይብል። ንራብዓይ መመሓየሺ ንምርዳእ እቲ ዝበለጸ መንገዲ “99 ጸገማት” ብጄይ-ዚ ምስማዕ እዩ። ስለዚ ዕረፍቲ ወሲድካ “99 ጸገማት” ክትሰምዕ ክትከይድ እንተድኣ ኣድልዩካ፡ ጽቡቕ’ዩ። ኩሉ ኣብኡ’ዩ ዘሎ። ኣብ ቤት ትምህርቲ ሕጊ ከለኹ ሰሚዐያ ፍጹም ትርጉም ነይርዋ።
መንግስቲ ግን ብሓፈሻ ንኽፍትሽ ትእዛዝ የድልዮ። ከምኡ’ውን ህይወትካ እናበዝሐ ኣብ ኢንተርነት እናኸደ ምስ ከደ፡ ካብዚ ብዙሕን ብዙሕን ፍሉያት ነገራት ኣሎ። እቲ ሓሳብ ግን ሕጂ ውን ብኢንተርነት ትእዛዝ ከድልዮም ኣለዎ ዝብል እዩ። ሞጎተ ኣንትሮፒክ፡ “እዋእ፡ እቲ AI ፈጺሙ ኣይክደክምን’ዩ። ኩሉ ግዜ ንኹሉ ክምርምሮ ይኽእል’ዩ። እዚ ማለት ድማ ማስተር ሰርቪላንስ ጥራይ ክንገብር ኢና ማለት’ዩ።”
ገና ግን AI ቅድሚ ምምጽኡ’ውን እንተኾነ፡ መንግስቲ ንኹሉ ናትካ ዝኾነ ነገር ክምርምሮ ይኽእል’ዩ ዝብል ሓሳብ ኣብ ደገ’ዩ ነይሩ፡ መንግስቲ ንኹሉ ንብረትካ ንምፍታሽ ትእዛዝ ኣየድልዮን’ዩ ዝብል ሓሳብ ኣብ ደገ’ዩ ነይሩ። ዝኾነ ዳታኻ ንሓጺር ካልኢት ካብ ሃገር ወጻኢ እንተኸይዱ መንግስቲ ኣብኡ ይዓግቶ ዝብል ሓሳብ፣
ኣብ ኮለጅ ከለኹ፡ ኣብ ከባቢ ግዜ ሕጊ ሃገራዊ፡ እቲ ክትዕ፡ ነቲ ጭቡጥ ዳታኻ ክደልዩ ኣይኮኑን፡ ግን ከኣ ነቲ ሜታዳታን ሜታዳታን ጥራይ ክረኽብዎ ይኽእሉ’ዮም ዝብል’ዩ ነይሩ። እቲ ብዛዕባ ዳታኻ ዘሎ ዳታ ኩሉ ግዜ ብልክዕ ንምርካብ እኹል ክኸውን እዩ። እዚ እውን እንተኾነ ኣዝዩ ርሑቕ እዩ። እዚ ድማ መንግስቲ እንታይ ክእክብ ይኽእል ዝብል ሳዕስዒት ክንገብር ጸኒሕና? እንታይ ይፍቀድ? ንኹላትና ንምሕላው እንታይ የድልዮም’ዩ እንታይ’ከ ኣዝዩ ርሑቕ? እቶም መስመራት ተሰጋጊሮም ኣለዉ።
ስለዚ ብዛዕባ ምክትታል ኣብ ደረጃን ሕጂ ኣበይ ከምዘለናን ዘሎ ሓፈሻዊ ስክፍታ ብሕጽር ዝበለ ጥራይ ግለጽ። ቅድሚ እቲ ናይ AI ኩነታት ንኹሉ ብዓቢኡ ዝያዳ ዝተሓላለኸ ገበሮ።
ኣብዚ ካልእ ምናልባት ኣቐዲሙ ክጥቀስ ዝግበኦ፡ ግን ከኣ ኣገዳሲ ዝኾነ ኣምር ከላልየኒ ኣሎኒ፡ እዚ ድማ “ናይ ሳልሳይ ወገን ዶክትሪን” ተባሂሉ ይጽዋዕ። እቲ ምስ ራብዓይ መመሓየሺ ዘሎ ሓሳብ መንግስቲ ብዘይ ትእዛዝ ንዓኻ ወይ ንነገራትካ ክፍትሽ ኣይክእልን’ዩ ከምኡ’ውን ገለ ዓይነት ገበን ከም ዝፈጸምካ ብዘይ ተኽእሎ ምኽንያት ትእዛዝ ክረክብ ኣይክእልን’ዩ። እዚ ቅድሚ ዓሰርተታት ዓመታት ዝመጸ ኣምር ግን ኣሎ፡ ሳልሳይ ወገን ዶክትሪን ዝበሃል፡ እዚ ድማ ዋላ’ውን ናትካ ዳታ ይኹን፡ ኣብ ዘይናትካ ነገራት ናይ ግድን ኣይምልከትን፡ ወይ’ውን ፈጺሙ ኣይምልከትን’ዩ ዝብል።
እቲ ቀዳማይን ርኡይን ስሪት ናይዚ፡ እቲ ትካል ቴለፎን ዝነበሮ መዛግብቲ ቴለፎን ብዛዕባ መን ከም ዝደወልካሉ እዩ። እተን ናይ ቴለፎን ትካላት ጻውዒትካ ኣይቀርጻን ነይረን፣ እንተደዊለልካ ግን ይቕርጻ ነይረን፣ ኣብቲ ናይ ቴሌፎን ትካል “ማይክ ንኒላይ ይድውል” ዝብል መዝገብ ምሃለወ። እቲ ብብዙሓት ኣብያተ ፍርዲ ዝተወሰነ ድማ መንግስቲ ከይዱ ከምኡ ክሓትት ይኽእል’ዩ፣ ንዕኡ ድማ ትእዛዝ ኣየድልዮምን’ዩ ምኽንያቱ ምፍታሽ ስለዘይኮነናትካ ዳታ፡ እዚ ሳልሳይ ወገን’ዩ’ሞ ከም ሳልሳይ ወገን ክሰማምዑ ይኽእሉ’ዮም ነቲ ዳታ ጥራይ ከረክቡ።
እቶም ግን ካብ 1960ታትን 70ታትን ዝመጹ ጉዳያት’ዮም ነይሮም፣ መንግስቲ ብዘይ ትእዛዝ ነዚ ክረኽቦ ከም ዝኽእል ዝተወሰነሉ፣ ኣብ ደገ ክንድ’ዚ ዝኣክል ናይ ሳልሳይ ወገን ዳታ ኣብ ዘይነበረሉ እዋን። ምልዓል ኮምፒዩተራትን ኢንተርነትን ነዚ ቀይርዎ። ሕጂ፡ ኩሉ ናይ ሳልሳይ ወገን ዳታ እዩ። ኩሉ እንገብሮ ብገለ ትካል ኣብ ገለ ቦታ ዝእከብን መዝገብ ዘለዎን እዩ። ስለዚ ብመሰረቱ ነፍሲ ወከፍ ቁሩብ ዳታ ብዛዕባኻ፡ ኣበይ ከምዘለኻ፡ ምስ መን ትዛረብ፡ ምስ መን ትራኸብ፡ እንታይ ትብል፡ እንታይ ትገብር ኣለኻ፡ እዚ ኩሉ ኣብዚ ግዜ’ዚ ዳርጋ ብሳልሳይ ወገን’ዩ ዝሕዞ። ስለዚ እቲ ሳልሳይ ወገን ዶክትሪን ንብምሉኡ ራብዓይ መመሓየሺ ብመጠኑ ውሒጥዎ’ዩ፣ ዝኾነ ብዛዕባኻ ዝምልከት ካልእ ሰብ ዘለዎ፣ መንግስቲ ንኽሓቶ እንታይ ክገብር ከም ዝኽእል ኣዝዩ ዝተሓተ ደረጃ ኣሎ።
ፍሉይ ንምግላጽ ጥራይ እዚ ማለት ዳታይ ኣብ ኣይክላውድ ክኸውን ከሎ መንግስቲ ናብ ኣፕል ከይዱ ዳታይ ካብ ኣይክላውድ ከውጽኦ ይኽእል እዩ ፈጺሙ ከይነገረኒ?
ክሓቱ ይኽእሉ እዮም። ብዘይ ትእዛዝ ብቐሊሉ ክሓቱ ይኽእሉ እዮም። ሽዑ እቲ ትካል ናይ ገዛእ ርእሱ መሰል ኣለዎ፡ በቲ ሕቶ ድማ እንታይ ክገብሩ ከም ዝደልዩ ክውስን ይኽእል። ክገድፍዎ ጥራይ ይኽእሉ እዮም። ከምቲ መብዛሕትኦም ዝገብርዎ፡ ዕቱብ ሕቶ እንተኾይኑ፡ ሕቶታት ካብ ኢድ ወጻኢ ክነጽጉ ወይ ከጠንቅቑኻን ክብሉኻን ይኽእሉ — እዚ ድማ መብዛሕትኦም ክገብርዎ’ዮም — ከጠንቅቑኻን “መንግስቲ ገለ ካብ ዳታኻ ይሓትት ኣሎ። ናብ ቤት ፍርዲ ከይድካ ክትዓግቶ ክትፍትን ትኽእል ኢኻ” ክብሉኻ ይኽእሉ’ዮም። እንተዘይኮይኑ ድሕሪ ሸውዓተ መዓልቲ ወይ ዝኾነ ይኹን ዳታኻ ከረክቡኻ እዮም።
ሕጂ ውን ይምርኮስ። ገበናዊ መርመራ እንተኾይኑ፡ ሽዑ እቲ ኩባንያ ክነግረካ ዘይፍቀደሉ ገለ ዓይነት ናይ ምድንጋር ትእዛዝ ክህሉ ይኽእል’ዩ። ኩሉ ዓይነት ኩነታት ኣሎ፡ መብዛሕትኡ ግን ካብቲ ራብዓይ መመሓየሺ ዳታ ወይ ዝኾነ ሓበሬታ ወይ ዝኾነ ኣብ ገዛኻ እንተዝኸውን ዝጠልቦ ደረጃ ሓለዋ ንታሕቲ ዘጠቓልል እዩ።
ኣብ ናይ ካልእ ሰብ ክላውድ ሰርቨር ዘለካ መጠን ዳታ ዓቢ’ዩ ሓቀይ? ሕጂ ብሓፈሻ ኣብ ኢንተርነት እትገብሮ ኩሉ ንጽል ነገር ብገለ መንገዲ ምትሕብባር ይግበረሉ ወይ ብገለ መንገዲ ኣብ ሰርቨር ካልእ ሰብ ይምዝገብ። መንግስቲ ነዚ መንገዲ’ዚ ረኺቡ፡ ነቲ ራብዓይ መመሓየሺ ሕጊ ንምዝዋር፡ “እዋእ፡ ብጭቡጥ ናትካ ኣይኮነን። ናይ ኣማዞን’ዩ። ምስ ኣማዞን ክንከይድ ንኽእል ኢና” ክብል፡ ኣማዞን ድማ ኣብ ማእከል’ቲ መስርሕ ደው ኢሉ፡ “ንህዝቢ ብመጠኑ ንምክልኻል ካልእ መስርሕ መሂዝና ኣለና” ክብል ኣለዎ።
ነዚ’የ ዝጥምቶ-እቶም ቀዳሞት ንኣገልግሎታት ደበና ዝሽፍኑ ናይ ሳልሳይ ወገን ዶክትሪን ጉዳያት ክሽፍን ከለኹን መንግስቲ ድማ ክዕወት ከሎን፡ ብመሰረቱ ናብ ጆከር ምስ ተቐየርኩ’ዩ። ኣነ ከምዚ እየ ነይረ፣ “እዚ ኩሉ ብዛዕባ ጽሑፋውነትን ንጹር [ንባብን] ንምምሳል ዘለና ነገራት፣ ካብዚ ዝኾነ ትርጉም የብሉን ምኽንያቱ ነዚ ጥንታዊ ሕጊ ተጠቒምና ናብ ናይ ኩሉ ሰብ ዳታ ተጠቒምና ናብ ድሕሪት ማዕጾ ጥራይ ኢና ሓይሊ ፈረስ ንኸይድ።”
ደሓር ከኣ ነዚ ርእየ ኣንትሮፒክ ርእየ “እዋእ እዚ ሓደ ቅዲ እዩ” እብል። እዚ ናይ ብሕቲ ትካል’ዩ “ሕራይ መርገጺኻ ተረዲእናዮ ኣለና። ነቲ ሕጊ ዳግማይ ነዚ ነገር’ዚ ክትርጉሞ ከም ዝገበርካዮ ንርዳእ ኢና፡ ኣብ መንጎኻን መሳርሒናን ኣብ መንጎ’ቲ ብኣገልግሎትና ዝውሕዝ ዳታ ኣመሪካውያንን ድማ ገለ መስርሕ ከነእቱ ኢና።” በቃ ኣብኡ፡ ኣብ መንጎ ኣንትሮፒክን ኣማዞንን ኣዙርን ከምኡ’ውን ካልእ ክንድዚ ዝኣክል ዳታና ዝሕዝ ዘሎ ናይ ደበና ኣገልግሎታትን ከምኡ ምምስሳል ትርእዮ ዲኻ ዝብል ሕቶ ኣሎኒ።
እወ ዋላ እኳ ኣብዚ ኣገደስቲ ዝኾኑ ውሑዳት መብርሂታት እንተሃለዉ ነዚ ቁሩብ ፍልይ ዝበለ ዝገብሩ። ከምኡ’ውን ብሓቂ — ዘ ኒውዮርክ ታይምስ መጀመርታ ነዚ ጸብጻብ ነይርዋ ይመስለኒ — እቲ ቀንዲ ንኣንትሮፒክ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝነበረ ዓንቀጽ ብፍላይ ብዛዕባ ካብ ንግዳዊ ኣገልግሎታት ዝተኣከበ ዳታን ኣብቲ ዳታ ክላውድ ክትጥቀመሉ ዘይምኽኣልን እዩ ነይሩ፣ እዚ ድማ ልክዕ እዚ ጉዳይ’ዩ ብመንጽር ሳልሳይ ወገን ዳታ። ግን ኣብ መንጎ እቲ ቅድሚ እዚ ጥራይ ንዛረበሉ ዝነበርና ምስ ኣማዞን ወይ ካልኦት ሳልሳይ ወገን ዳታኻ ዘአንግድ ዝነበረ ቀንዲ ፍልልይ ከነጽር እደሊ፣ እቶም ዝነበሩሉ ጉዳያት እዮም ነይሮም፣ ብሰንኪ ኣብቲ ኢኮሲስተም ኮፍ ኢሎም፣ ብቐጥታ ዳታኻ የአንግዱ ነይሮም።
ምስ ክላውድ፡ NSA ብኣጠቓቕማ ክላውድካ ክጥምት ዝጭነቕ ሰብ የለን። ብዛዕባ’ቲ ወጺኦም ካብ ኣማዞን ናይ ሳልሳይ ወገን ዳታ ምውሳድ ወይ’ውን ብዝያዳ ምናልባት እቶም ኣብ ስልክታትካ መወዓውዒታት ዘገልግሉን ኣቀማምጣኻን ድሌታትካን ከምኡ ዝኣመሰለ ነገራትን ዝፈልጡን ዓይነት ስሉጥን ሕቡኣትን ዳታ ደላሎ’ዩ። ድሕሪኡ ድማ ነዚ ናብ ሓደ ስርዓት ምምጋብድሕሪኡ ክላውድ ክሰርሓሉ ምዃኑ። ብሓቂ ኣንትሮፒክ ኣካል ክኸውን ዘይደለየሉ ነገር’ዩ። ስለዚ መንግስቲ ኣብ ዝኾነ ቦታ ይኹን ብዝኾነ መንገዲ ነቲ ዳታ ካብ ሳልሳይ ወገን ክእክቦ ከሎ፡ ኣንትሮፒክ “መሳርሒና ኣብቲ ዳታ ክውዕል ኣይንደልን ኢና” ኢሉ።
ኣፕል ፍሉጥ ንኤፍ.ቢ.ኣይ ኣብ ኣይፎን ድሕሪት ማዕጾ ከእቱ ምሕታቱ ደው ብምባል፡ ኣፕል ድማ “ኣይፋልን” ብምባል፡ ንትራምፕ ደው ይብሉ። ከምኡ’ውን ዓበይቲ ናይ ብሕቲ ኩባንያታት ብስም ዓማዊለን ንመንግስቲ “ኣይፋልን” ክብላ ዝረኽባሉ ሓደ ክፋል ናይቲ ስርዓትና ከመይ ከም ዝሰርሕ ኣሎ። እዚ ድማ ብተመሳሳሊ መንገዲ ተሰሚዑኒ፡ ኣፕል፡ ሕጂ’ውን፡ ኣብ ኣይፎን ድሕሪት ማዕጾ ከምዘይትገብሮ፡ ወይ’ውን እቶም ዓበይቲ ኣቕረብቲ ደበና፡ “ቅድሚ እቲ ውልቃዊ ዳታ ምርካብካ ክትዘልሎ ዘለካ ቁሩብ መስርሕ ኣሎ።”
ኣብዚ ኣንትሮፒክ “ካብ ካልኦት ውድባት ዝረኸብካዮ ዳታ ብጅምላ ትንተና ጥራይ ኣይኮናን ክንገብር ዘለና ምኽንያቱ እዚ ናብ 24/7 ጃምላዊ ምክትታል ኣሜሪካውያን ስለዘስዕብ፡ ከምኡ ክንገብር ድማ ኣይንደልን።” ምስናይዚ ግን እዚ ነዚ ምምሕዳር ኣዝዩ ርሑቕ ድልድል ይመስል። ካብኡ ዝምለስ ኣሎ ድዩ?
ክንርኢ ኢና። ኣብ ዝሓለፈ እዋን ከምኡ ክኸውን ከሎ — ምስ መብዛሕትአን ዓበይቲ ናይ ቴክኖሎጂ ኩባንያታት ድማ ብዙሕ ግዜ ዘጋጠመ’ዩ፣ ኣብ ሓደ እዋን ሓደ ነገር ኣዝዩ ርሑቕ ድልድል’ዩ ኢሎም ነይሮም — እዚ ንቡር ዝኸይድ ናብ ቤት ፍርዲ’ዩ። እተን ኩባንያታት ናብ ቤት ፍርዲ ክኸዳ ወይ ምምሕዳር ናብ ቤት ፍርዲ ክኸይድ’ዩ’ሞ ገለ ዓይነት ናይ ቤት ፍርዲ ውግእ ክህሉ’ዩ።
እቲ ናብ ኣይፎን ዝኣቱ ድሕሪት ማዕጾ ናይዚ ፍጹም ኣብነት እዩ። ናብ ቤት ፍርዲ ከይዳ ተቓሊሶምዋ፣ ዋላ’ኳ ምሉእ ብምሉእ ኣብ መደምደምታ በጺሖም ኣይፈልጡን ምኽንያቱ ኤፍ.ቢ.ኣይ ኣብ መወዳእታ ብኢዱ ጥራይ ናብ ኣይፎን ሰቢሩ’ዩ ድሕሪኡ እቲ ናይ ቤት ፍርዲ ውሳነ ኣብ መጻኢ ነዚ ከበላሽዎ ስለዘይደለየ።
ኣብዚ ጉዳይ እዚ ግን፡ እቲ ምዕባለ ኣበይ ከምዘሎን እዚ ካብቶም ዝሓለፉ ኩነታት ዝተፈልየሉን፡ ምምሕዳር ትራምፕ ናብ ቤት ፍርዲ ጥራይ ካብ ምኻድ፡ ነዚ “ናይ ቀረብ ሰንሰለት ሓደጋ” ዝብል ስያመ ምግባሩ እዩ፡ እዚ ድማ ዕብዳን ጥራይ እዩ። እዚ ሓሳብ እዚ፡ እዚ ንኽመጽእ ዝኽእል ናይ ወጻኢ ጐዳኢ ተዋሳእቲ ቴክኖሎጂ ካብ ምቕራብ ደው ንምባል ዝተዳለወ መሳርሒ፡ ድሕሪኡ ሕቡእ ናይ ምክትታል መሳርሒታት ናብቲ ዝዓበየ ናይ ቴክኖሎጂ ስታክ ከእቱ ዝኽእል፡ እቶም ክእገዱ ከም ዝኽእሉ ዝገልጽ። ነዚ ኣብ ኣመሪካ ዝመደበሩ ኩባንያ ብመሰረቱ ናይ ስነ-ምግባር ፖሊሲ ስለዘለዎ ምትግባር፡ ከም ሓቀኛን ሓቀኛን ዘይግቡእ ኣጠቓቕማ ናይቲ መሳርሒ ኮይኑ ይስምዓካ።
ዋላ’ውን እቲ መሳርሒ’ቲ ብገለ መንገዲ ኣብ ሕቶ ዘእቱ’ኳ እንተነበረ፡ ብዛዕባ ቻይናዊ ናይ መርበብ ሓበሬታ ትካል ወይ’ውን በቲ መስመራት ዝኸይድ ነገር ክትዛረብ ከለኻ ግን ብድሕሪኡ ዝነበረ ድርኺት ክርድኣካ ይኽእል’ዩ። ኣብዚ፡ ትርጉም የብሉን። ስለዚ ነዚ ዝወሃብ ግብረ መልሲ ካብቲ ንቡር ኣብዚ ጉዳይ ዝረአ ዝነበረ ኣዝዩ ዝዛይድ እዩ። ብባህሊ ገለ ዓይነት ናይ ቤት ፍርዲ ጉዳይ ክህሉን ክልቲኦም ወገናት ክጅምሮ ከም ዝኽእልን ክትዕዘብ ትኽእል ኢኻ እሞ እቲ ውዕል ብኸመይ ኣብ ግብሪ ክውዕል ከም ዝኽእል ጥራይ ውግእ ምኾነ።
ኣብዚ ግን ከምኡ ኣይኮነን ዝፍጸም ዘሎ። እዚ ምምሕዳር’ዚ ብኣድማዒ መንገዲ “ፍጹም ኩሉ እቲ እንደልዮ እንተዘይሂብኩምና፣ መሳርሒታትኩም በቲ ንሕና ንደልዮ መንገዲ ክሰርሑ እንተዘይኣቐሚጥኩም፣ ሽዑ ብውጽኢታዊ መንገዲ ንመላእ ቢዝነስኩም ከነጥፍእ ክንፍትን ኢና” ይብል ኣሎ። እዚ ድማ ምብራኽ እዩ።
ሓደ ቁንጣሮ ናይ’ዚ ኣሎ ክውድኣሉ ዝደሊ፡ እዚ ድማ ከም ሓደ ዓይነት እቲ ዝያዳ ጋላክሲ-ሓንጎል ስሪት ናይዚ’ዩ። FIRE ዝበሃል ንናጻ ምዝራብ ዝጣበቕ ጉጅለ፡ ቅድሚ ምቕራጽና ምጅማርና፡ ኣንትሮፒክ ክሃንጾ ዘይደሊ መሳርሒታት ክሃንጽ ምግዳድ ምግዳድ ናጻ ምዝራብ ምጥሓስ’ዩ፡ ግዴታዊ ምዝራብ ዝበሃል ነገር’ዩ ዝብል ስነ-ሞጎት ኣቕሪቡ ኣብ ብሎግ ጽሑፍ ኣውጺኡ። ኣብዚ ብዙሕ ታሪኽ ኣሎ። ኣብዚ ገለ ዓሚቝ ቨርጅን ቴክዲርትን፡ ኣብ ክርዳድ፡ ህላወ-ቅልውላው ታሪኽ ኣሎ።
ብመሰረቱ ግን ኮድ ዘረባ’ዩ ዝብል ሓሳብ’ዩ ዝወርድ፡ ንኮምፒተር ኮድ ምጽሓፍ ሓደ ዓይነት ዘረባ’ዩ’ሞ መንግስቲ ከገድደካ ኣይክእልን’ዩ ዝብል ሓሳብ’ዩ ዝወርድ፡ ካብኡ ድማ ምሉእ ዕስለ ነገራት ይውሕዝ። ነዚ ኣንትሮፒክ ክሃንጾ ዘይደሊ መሳርሒታት ክሃንጽ ምግዳድ ግዴታዊ ዘረባ’ዩ ዝብል ስነ-ሞጎት ትገዝእዎ’ዶ?
እወ ብሓቂ ብመጠኑ ኣገዳሲ ኮይኑ ይስመዓኒ። ዘገድድ ግዴታዊ ዘረባ። ግን ኣይፋልን መሳጢ ስነ-ሞጎት ኮይኑ ይስመዓኒ። ካብ ዝርዝር ናይ’ቶም ዝሓስቦ ዝነበርኩ ጉዳያት ቁሩብ ንታሕቲ ዝወረደት’ያ። መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ጉዳያት ራብዓይ መመሓየሺ ዝያዳ ኣተኲረ ከም ዝነበርኩ ርዱእ እዩ፡ እንተኾነ ግን እቲ ናይ FIRE ስነ-ሞጎት ጌጋ ኣይኮነን ዝብል ግምት ኣለኒ። እዚ ኣብ ካልእ ኵነታት ርኢናዮ ኢና። ኣብቲ ናይ ድሕሪት ማዕጾ ጉዳይ እውን መጺኡ እዩ፣ ብመንጽር ድሕሪት ማዕጾታት ናብ ምስጢራዊ ስርዓታት ንምህናጽ ምፍታን እዩ።
ኩባንያታት ብርግጽ ቀዳማይ ኣልዒለንመመሓየሺ፡ “ከምኡ ዓይነት ኮድ ክንጽሕፍ ዘገድደና ዘረባ ግዴታ እዩ” ይብል። ቅኑዕ ስነ-ሞጎት እዩ። ምናልባት ኣብያተ ፍርዲ ነዞም ጉዳያት ብኻልእ መንገዲ ክሕዝዎም እንተኽኢሎም ኣብ መጀመርታ ንምፍታሕ ድልውነት ዝወሓደ ክኸውን ይኽእል እዩ። FIRE ግን ነታ ጽሕፍቲ ምግባራ ደስ ይብለኒ’ሞ መሳጥን ኣገዳሲን ክትዕ’ያ ትመስለኒ።
እወ፡ ባህሪ ናይ’ቲ ካልኣይ ምምሕዳር ትራምፕ ጥራይ’ዩ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ድብን ዝበለ መሳርሒ ምዃኑ’ዩ፡ ዳርጋ ርግጸኛ’ዩ ንኹሉ’ቲ ጉዳያት ብሓንሳብ ከነጥቅዖ ኢና።
እወ፡ ነፍሲ ወከፍ ምምሕያሽ እማመ መሰላት ብገለ መልክዕ ወይ ብኻልእ ምስ ኩሉ ክኸውን ዝኽእል ጉዳይ ክፈታተን ኣለዎ።
[ሰሓቕ] መንኰርኰር ምዝዋር።
ርግጸኛ’የ ኣብዚ ኣብ ገለ ቦታ ንናይ ሳልሳይ መመሓየሺ ጥሕሰት ክንገጥሞ ከም እንኽእል።
ብርግጽ እወ። ክላውድ ሕጂ ኣብ ገዛኻ ክነብር ኣለዎ። ብልክዕ። ብሉጽ ክኸውን’ዩ። ሓደ፡ ሰለስተ፡ ኣርባዕተ፡ ሸውዓተ [ምምሕያሻት] ንገብር ኣለና። ንሕና ንራክ ’ም።
ማይክ እዚ ብሉጽ ኮይኑ ኣሎ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ’ቲ ምርኢት ከምዘይነበርካ ክኣምን ኣይክእልን’የ። እዚ ዓቢ ነገር ኮይኑ ኣሎ። ቀልጢፍካ ክትምለስ ኣለካ።
ብዘይጥርጥር። ኣብ ዝደለኻኒ ግዜ።
ብዛዕባ እዚ ክፋል ሕቶታት ወይ ርእይቶታት? ብ decoder@theverge.com ክትሃርሙና ትኽእሉ ኢኹም። ብሓቂ ንነፍሲ ወከፍ ኢመይል ነንብቦ ኢና!
