Ijji SEC Gara Gabaasa Galii Waggaatti Yeroo Lamaatti ce'a
Komishiniin Sekuritiiwwanii fi Jijjiirraa (SEC) yaada addaa gabaasa dhaabbilee irra deebi’ee ibsuu danda’u qopheessaa akka jiru himameera. Akka gabaasa The Wall Street Journal jedhutti qaamni to’atu kun karoora dhaabbileen mootummaa gabaasa galii isaanii kurmaana kurmaanaan osoo hin taane waggaatti al lama qofa akka gadhiisan hayyamuuf hojjechaa jira. Jijjiiramni sagantaa kurmaana kurmaanaan gara waggaa lamaatti jijjiiramuu danda’u kun waggoota kurnan darban keessatti jijjiirama ibsa faayinaansii irratti mul’achuu danda’u keessaa isa tokko yoo ta’u, tarsiimoo dhaabbataa, hariiroo invastarootaa fi gahumsa gabaa irratti falmii guddaa kaaseera.
Yaada SEC: Gabaasa Kurmaana Kurmaanaa Irraa Fageessuu
Aangoon amma gabaasa galii kurmaana kurmaanaan (10-Qs) fi gabaasa waggaa (10-Ks) dhagaa bu’uuraa iftoomina gabaa U.S. ta’ee jira. Inispeekshiniin haaraan SEC garuu istaandaardii waggoota kurnan lamaan darbanii ture kana irra deebiin akka madaalamu yaada dhiheessa. Ijoon yaada dhihaate kanaa dhaabbileen mootummaa ibsa galii idilee isaanii akka hir’isan filannoo kennuudha.
Kunis waggaatti fooyya’iinsa faayinaansii bal’aa afur irraa gara lamaatti ce’uu jechuudha. Leelliftoonni jijjiiramni kun ba’aa bulchiinsaa guddaa fi baasii yeroo baay’ee gabaasuu waliin walqabatee dhufu ni salphisa jechuun falmu. Yeroo hojii raawwachiiftuu fi qabeenya dhaabbilee karoora tarsiimoo yeroo dheeraaf bilisa baasuuf kan akeekedha.
Konkolaachiftoota Ijoo Jijjiirama Dambii Duubaa Jiran Sirreeffama dambiiwwanii ta’uu danda’u kana wantootni hedduun kakaasaa jiru. Dhiibbaan kun miira hoggantoota daldalaa fi qaamolee imaammata baasan tokko tokko biratti guddachaa dhufe waliin kan walsimu yoo ta’u, marsaan kurmaana kurmaanaan kun yeroo gabaabaa akka guddisudha.
Dhiibbaa Yeroo Gabaabaa Loluu: Galmi inni jalqabaa dhiibbaa gabaa cimaa dhaabbileen tilmaama Wall Street kurmaana kurmaanaan raawwatamu guutuuf isaan mudatu hir’isuudha. Abdiin jiru sagantaa waggaatti al lamaa bu’aa yeroo gabaabaa irratti guddina itti fufiinsa qabuu fi yeroo dheeraa irratti xiyyeeffachuu akka jajjabeessudha. Baasii Ulaagaa Hir’isuu: Gabaasa kurmaana kurmaanaan tokkoon tokkoon isaa qopheessuun gareewwan odiitii, seeraa fi faayinaansiidhaaf baasii guddaa of keessaa qaba. Frequency walakkaan hir’isuun dhaabbilee mootummaa baasii guddaa qusachuu danda’a. Walsimsiisaa Addunyaa: Biyyoota UK fi Gamtaa Awurooppaa dabalatee dinagdeen gurguddoon biroo hedduun duraanuu sadarkaa gabaasa walakkaa waggaatiin hojjetu. Tarkaanfiin kun gabaa U.S. gochaalee idil-addunyaa waliin walsimsiisuu danda’a.
Dhiibbaa Invastarootaa fi Gabaa Irratti Uumuu Danda’u Yaadni dhihaate kun dhaabbileef faayidaa kan kennu yoo ta’u, dhiibbaan inni invastarootaa fi daayinamiksii gabaa irratti qabu qabxii falmii giddu galeessaati. Sagalee gabaasa galii jijjiiruun dhangala’aa odeeffannoo gara gabaatti dhufu bu’uuraan ni jijjiira.
Falmii Xiyyeeffannoo Yeroo Dheeraa Fooyyessuuf Deeggartoonni yeroo baay'ee gabaasa dhiyeessuun haala gabaa fayya qabeessa ta'e ni uuma jedhanii amanu. Hoggansi dhaabbatichaa gabaasa kurmaana itti aanuu keessatti deebii hamaa osoo hin sodaatin invastimantii ija jabinaan hojjechuu danda’a. Kunis kalaqaa fi baasii R&D dabalataa guddisuu danda’a. Investarooti dabaree isaaniitiin murteewwan suuraa raawwii hojii ji’a sadii osoo hin taane fayyaa daldalaa bu’uuraa irratti akka hundaa’an jajjabeeffamuu danda’u.
Balaa Iftoominaa fi Qaawwa Odeeffannoo Hir’achuu Gareewwan leelliftoota invastaroota hedduu dabalatee qeeqxonni miidhaa guddaa akka qaban akeekkachiisu. Balaan baay’ee caqasame iftoomina gabaa fi odeeffannoo yeroon kennamu haalaan hir’achuudha.
Walmadaalummaa Odeeffannoo Dabaluu: Fooyya’iinsa ofiisaa lama qofaan, qaawwi namoota keessaa (hoji gaggeessitoota dhaabbataa) fi ummata (abbootii aksiyoonaa) gidduu jiru bal’achuu danda’a, kunis invastaroota daldalaa miidhaa geessisuu danda’a. Jijjiirama Gabaa: Beeksisni galii taateewwan qooda olaanaa qaban ta’uu danda’a, kunis sababa odeeffannoo dhokfameen naannoo guyyoota gabaasa waggaa lamaatti jijjiirama gatii guddaa fiduu danda’a. Qormaata Bulchiinsa Socho’aa: Hoggantoonni poortifooliyoo kanneen qabannaa sirreessuuf daataa yeroo baay’ee irratti hirkatan murtoo odeeffannoo irratti hundaa’ee fi yeroo isaa eeggate murteessuuf rakkisaa ta’uu danda’a.
Daandii Fuulduraa: Qormaata fi Raawwii Hojiin SEC yaada kana irratti hojjetu jalqaba adeemsa dheeraa qofa. Yaad-rimee kana gara seera dhumaa jijjiiruun gufuuwwan hedduu kan mudatu yoo ta’u, fedhii dorgomaa madaaluuf of eeggannoodhaan dizaayinii gochuu kan dabalatu ta’a.
Adeemsa Seera Baasuu fi Yaada Uummataa Yaadni idilee erga wixinee booda, SEC yaada ummataaf akka gadhiisu sagalee ni kenna. Yeroon kun korporeeshiniiwwan, gareewwan invastarootaa, barsiisonni, fi ummanni yaada bal’aa akka dhiyeessan kan taasisudha. Heddumminaa fi maalummaa yaadota kanaa boca seera dhumaa irratti dhiibbaa guddaa qabaata. Gaaffiiwwan ijoo furmaata argachuu qaban jijjiiramni dirqama moo filannoo ta’uu isaa, akkasumas ibsi yeroo fooyya’aa (akka safartuuwwan ijoo) yoo barbaachise kan dabalatudha.
Dandeettii Moodeela Gabaasa Walmakaa Falmii kana keessaa moodeelli araarama (compromise model) bahuu danda’a.Sirna qulqulluu waggaatti al lama ta’u dhiisee, SECn mala walmakaa ilaaluu danda’a. Dhaabbileen walakkaa waggaatti ibsa faayinaansii guutuu kennuu danda’u garuu kurmaana gidduutti safartuuwwan hojii fi raawwii hojii sirrii ta’an ibsuu qabu. Kunis ba’aa odiitii guutuu hir’isuun dhangala’aa odeeffannoo idilee eeguu danda’a.
Goolabbii: Yeroo Bishaan Dhangala’aa Ibsa Dhaabbataa SECn gabaasa galii waggaatti al lama qorachuun isaa yeroo bishaan kuufamaa ta’ee fi gocha gabaa bu’uuraa mormudha. Fedhii yeroo gabaabaa dhaabbilee hir’isuu fi seera iftoomina gabaa irra deddeebi’uu wajjin wal bira qaba. Yaadni kun baasii qusachuu fi dhaabbileef xiyyeeffannoo yeroo dheeraa akka ta’u waadaa kan gale yoo ta’u, invastarootaaf odeeffannoo argachuu ilaalchisee yaaddoo sirrii ta’e kaasa. Bu’aan dhumaa akkaataa dhaabbileen mootummaa raawwii hojii itti dabarsan fi akkaataa invastaroota waggoota dhufaniif kaappitaala itti ramadan ni boca. Akkuma haalli danbii guddachaa dhufeen odeeffannoo qabaachuun murteessaadha. Xiinxala ogeessaa guddina SEC fi dhiibbaa isaan invastimantii keessan irratti qaban irratti, hubannoo itti fufiinsa qabuuf Seemless hordofaa.
