بۆ دەیان ساڵ بیرۆکەی توانا دەروونییەکان دابەزی بۆ زانستی خەیاڵی. بەڵام لە لوتکەی جەنگی سارددا، حکومەتی ئەمریکا بەرنامەیەکی نهێنی دەستپێکرد بۆ تاقیکردنەوەی واقیعەکەیان. لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەمریکا، لەوانەش سی ئای ئەی و دی ئای ئەی، بە جددی لێکۆڵینەوەیان لەو دیاردەیە کرد کە بە 'بینینی دوور' ناسراوە. ئەم هەوڵە نهێنییە هەوڵی دەدا عەقڵی مرۆڤ بۆ سیخوڕی بەکاربهێنێت، بە ئامانجی ئەوەی لە ڕووی دەروونییەوە شوێن و نهێنییە دوورەکان 'بینین'. ئەمڕۆ ئەو فایلانەی بینین لە دوورەوە کە جارێک پۆلێنکرابوون، پۆلێنکراون، کە وردەکارییەکی سەرنجڕاکێش پێشکەش بە لاپەڕەیەکی سێبەری مێژوو دەکەن کە ئاسایشی نیشتمانی لەگەڵ پارانۆرمالدا کۆبووەوە.
سەرەتای ستارگەیت: ڕەگەزێکی عەقڵی جەنگی سارد شەڕی سارد تەنیا ململانێی مووشەک و ئایدۆلۆژیا نەبوو. شەڕێک بوو بۆ هەر قازانجێکی خەیاڵکراو. ئەمریکا لە ترسی ئەوەی یەکێتی سۆڤیەت لە پێشەنگی توێژینەوە دەروونییەکان بێت، دەستپێشخەرییەکی تایبەتی خۆی دەستپێکرد. ئەمەش بووە هۆی دروستکردنی بەرنامەکانی وەک Stargate Project و Grill Flame و Sun Streak. ئەم بەرنامانە لە ژێر دەستی دەزگای هەواڵگری بەرگری (DIA) و دەزگاکانی تردا کاریان دەکرد. ئەرکی سەرەکییان گەڕان بوو لە بینینی دوورەوە بۆ کۆکردنەوەی زانیاری هەواڵگری. ئامانج لێی بەدەستهێنانی زانیاری بوو کە مانگی دەستکرد یان سیخوڕ دەستی پێنەگات.
بینین لە دوورەوە چییە؟ بینینی دوور بە توانای گوماناوی بۆ هەستکردن بە شوێنە دوورەکان، کەسەکان، یان ڕووداوەکان بە بەکارهێنانی تێگەیشتنی دەرەوەی هەست (ESP) پێناسە دەکرێت. پراکتیزەکاران کە پێیان دەگوترا بینەری دوور، دەچوونە ناو حاڵەتێکی ئارامەوە. پاشان باسی کاریگەرییەکان، سکێچەکان و داتاکانیان دەکرد سەبارەت بە کۆئۆردینیاتی ئامانجێکی دیاریکراو. ئامانجەکان لە بنکە سەربازییە بیانییەکانەوە دەستی پێکرد تا دەگاتە دامەزراوە شاراوەکان. پرۆسەکە پێکهاتەدار بوو، نزیک بوو لە زانستی، لە هەوڵەکانیدا بۆ بە سیستەمکردنی دەروونی. ئەم ڕێبازە میتۆدۆلۆژییە کلیلی دەستەبەرکردنی بودجە و بەرژەوەندی حکومەت بوو.
ژمارە سەرەکییەکان و تاقیکردنەوە مشتومڕاوییەکان بەرنامەکە هەم کارمەندی سەربازی و هەم دەروونناسە مەدەنییەکانی دامەزراند. کەسایەتییە دیارەکان بریتی بوون لە ئینگۆ سوان، هونەرمەند و ئیدیعای دەروونی کە یارمەتی پەرەپێدانی پرۆتۆکۆڵەکانی داوە. یەکێکی دیکەشیان جۆزێف مەکمۆنیگل بوو، ئەفسەرێکی هەواڵگری سوپای ئەمریکا بوو کە چەندین دیمەنی بەرزی بەرهەمهێنا. تاقیکردنەوەکان بۆ تاقیکردنەوەی ڕەوایەتی ئیدیعاکان داڕێژران. بینەران کۆئۆردینیاتی جوگرافی یان زەرفێکی مۆرکراویان پێدرا کە زانیاری ئامانجەکانیان تێدابوو. پاشان وەسفەکانیان بەراورد کران لەگەڵ داتا پشتڕاستکراوەکان.
سەرکەوتنە ڕاپۆرتکراوەکان و داواکارییە سەرسوڕهێنەرەکان ڕاپۆرتە نهێنی نەکراوەکان چەندین سەرکەوتنی سەرنجڕاکێش دەهێننەوە، هەرچەندە مشتومڕێکی گەرمیان لەسەرە. زۆرجار ئەمانە بۆ پاساوهێنانەوە بۆ بەردەوامبوونی بەرنامەکە بۆ ماوەی نزیکەی دوو دەیە بەکاردەهێنران. شوێنی فڕۆکەیەکی بۆمبڕێژکەری سۆڤیەت Tu-95: گوایە بینەرانی دوور وردەکارییان پێشکەش کردووە کە یارمەتیدەر بووە لە دۆزینەوەی فڕۆکەیەکی کەوتوو لە ئەفریقا. بینینی دامەزراوە نهێنییەکان: وەسفکردنی بینا و چالاکییەکانی ناو کۆمەڵگەی توێژینەوەی بیانی. بەدواداچوونی کارمەندان: هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی شوێنی کەسانی ڕفێنراو یان ونبوو لە ڕووی دەروونییەوە، وەکو فەریق جەیمس دۆزیەر. لایەنگران دەیانگوت ئەم لێدانانە لە دەرەوەی ڕێکەوت بوون. گومانلێکراوەکان بەرپەرچییان دایەوە کە ئەنجامەکان ناڕوون و بابەتیی و تێکەڵاو بوون لەگەڵ چەندین لەدەستدان. مشتومڕەکە ئاوێنەیەکی باسە مۆدێرنەکانە سەبارەت بە یەکپارچەیی داتاکان، زۆر هاوشێوەی ئەو کێشانەی کە لە پیشەسازییەکانی دیکەدا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. بۆ نموونە، دۆزینەوەی ئەوەی کە نیوەی تەواوکەرە سەرەکییە فرۆشراوەکان ئەوەی لەسەر لیبێڵەکە هەیە، تەحەدای ئێمە دەکات کە پرسیار لەو زانیاریانە بکەین کە متمانەمان پێیانە.
پۆلێن نەکردن و میراتی بەردەوام بەرنامەکە بە فەرمی لە ساڵی ١٩٩٥ کۆتایی پێهات. هەڵسەنگاندنێک کە لەلایەن سی ئای ئەیەوە سپۆنسەرکرابوو، گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە لە کاتێکدا هەندێک ئەنجام سەرنجڕاکێش بوون، بەڵام بینینی لە دوورەوە بە ڕادەیەکی پێویست متمانەپێکراو نییە بۆ بەکارهێنانی هەواڵگری. دواتر پۆلێن نەکردنی زیاتر لە ١٢ هەزار بەڵگەنامە فایلەکانی بەڕووی لێکۆڵینەوەی گشتیدا کردەوە. ئەم هەنگاوە بووە هۆی مشتومڕێکی بێکۆتایی لە کۆمەڵگە زانستی و پارانۆرمالەکاندا. هەروەها جێگەی بەرنامەکەی لە کولتوری باودا چەسپاند، ئیلهامبەخش بوو بۆ کتێب و فیلم و بەرنامە تەلەفزیۆنییە بێشومارەکان.
لە سیخوڕییەوە بۆ بەکارهێنانی مۆدێرن لە کاتێکدا کە بودجەی حکومەت کۆتایی هات، بەڵام میراتەکە بەردەوامە. ئەو میتۆدۆلۆژیایانەی کە بۆ پڕۆژەی ستارگەیت پەرەیان پێدرا، کاریگەرییان لەسەر کۆمەڵگەی بینینی دووری مەدەنی هەبوو. تەنانەت هەندێک چەمکی ئینتێزیۆنی تەرکیزکراو لە کۆبوونەوەکانی مێشکی کۆمپانیا و داهێنەرانەدا بە شێوەیەکی شل وەرگیراون. چیرۆکەکە جەخت لەسەر بنەمایەکی بێ کات دەکاتەوە: پاڵنەر بۆ داهێنان و بەکارهێنانی هەموو ئامرازێکی مومکین. ئەم بیرکردنەوە لە هەر سەردەمێکدا زۆر گرنگە. وەک لە شیکارییەکانماندا بۆ یاسای 10-80-10ی ستیڤ جۆبسدا لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، چڕکردنەوەی سەرچاوەکان لەسەر بیرۆکەکانی پێشکەوتوو- تەنانەت بیرۆکە ناتەقلیدییەکانیش- دەتوانێت سەرکەوتن پێناسە بکات.
دەرەنجام: بابەتێک لە...گەڕان بەدوای Edge بەرنامەی جەنگی ساردی ئەمریکا بۆ تاقیکردنەوەی توانا دەروونییەکان تا ئێستاش چیرۆکێکی سەرنجڕاکێشی بێهیوایی و کنجکاوی دەمێنێتەوە. تیشک دەخاتە سەر ئەو درێژاییانەی کە گەلان بۆ لێوارێکی ستراتیژی دەڕۆن. فایلەکانی بینینی دوور کە نهێنی نەکراون، بەڵگەی ESP نییە، بەڵکو بەڵگەی هەوڵە بێکۆتاکانمان بۆ فراوانکردنی توانای مرۆڤایەتی پێشکەش دەکەن. جا تۆ قووڵ دەبیتەوە لە نهێنییە مێژووییەکان یان باشترکردنی کاری ڕۆژانەت، ئامرازە گونجاوەکان هەموو جیاوازییەکان دروست دەکەن. بۆ جۆرێکی جیاواز لە سوودی مۆدێرن، لێکۆڵینەوە بکە کە چۆن ئامرازە تەواوەکە دەتوانێت ڕۆتینەکەت بەرز بکاتەوە. بزانە بۆچی 47% داشکاندن لە ئامێرەکانی قاوە بیانوویەکی تەواو و گونجاوە بۆ جیابوونەوە لەگەڵ ئاوی خێرا بریوی لە سیملێس.
